Nederland kreeg dit jaar te maken met de op één na warmste juni ooit gemeten. Een hittegolf van twaalf dagen, met code rood, trof grote delen van het land. Zuid-Nederland beleefde dit jaar al vier hittegolven. Tussen 22 en 28 juni vielen 480 meer sterfgevallen dan verwacht, vooral in Oost- en Zuid-Nederland, stelt het persbericht van NVDE. (Nederlandse Vereniging Duurzame Energie)
Steden warmen sneller op dan het buitengebied. Asfalt en beton stapelen warmte op. In binnensteden met weinig groen en water ligt de temperatuur zo'n 2,5°C hoger dan buiten de stad. Die stedelijke hitte-eilanden vergroten de koelvraag verder.
Airco's jagen piekvraag op het stroomnet op
Ongeveer een kwart van de Nederlandse woningen heeft nu een airconditioner. Dat aandeel groeit naar verwachting richting vijftig procent in 2030. Voor installateurs betekent dit een groeiende markt, maar ook een groeiend risico voor het elektriciteitsnet.
Tijdens de hittegolf van 2025 steeg de Nederlandse elektriciteitsvraag op warme avonden met bijna twee gigawatt. De nationale piekvraag kwam daardoor in de hoogste vijftien procent van alle uren van dat jaar terecht. Met een groeiende koelvraag kunnen zulke pieken zelfs tot de hoogste vier procent van alle jaarlijkse elektriciteitspieken gaan behoren. Dat vergroot de kans op netcongestie aanzienlijk. Airco's die ook 's winters verwarmen, verhogen bovendien het risico op stroompieken in de koude maanden.
De ladder van koeling: eerst voorkomen, dan pas koelen
Volgens de onderzoekers zit de grootste winst niet in de airco zelf, maar in het voorkomen van oververhitting. Zij introduceren daarvoor de 'ladder van koeling'. Deze zet vier stappen op volgorde: eerst de omgeving koeler maken, dan zonnewarmte buiten houden, vervolgens nachtventilatie of bodemkoelte inzetten en pas als laatste stap actieve koeling toepassen.
De onderzoekers rekenden de effecten door voor een gemiddelde Nederlandse woning. Een koelere leefomgeving met meer groen en water vermindert de warmtelast met ongeveer 15 procent. Schaduw van bomen verlaagt de warmtelast nog eens met 36 procent. Buitenzonwering levert de grootste winst op: deze reduceert de resterende temperatuuroverschrijding met 62 procent. Voor de dan nog resterende koelvraag kunnen nachtventilatie en bodemkoelte het comfort verder verhogen, zonder extra druk op het elektriciteitsnet.
Effecten vallen ongelijk uit over Nederland
Niet iedereen ervaart evenveel last van de hitte. Jeske Zonneveld van Energy Innovation NL wijst op de scheve verdeling van de effecten in Nederland. Vooral bewoners van verouderde huurwoningen in steden, met name in Limburg, ondervinden de zwaarste hittelast. Zij pleit voor de volledige ladder van koeling, zeker in deze risicogebieden.
Koeling ontbreekt nog in het energiebeleid
Gemeenten en de Rijksoverheid richten hun energiebeleid nu vooral op verwarming en de warmtevraag in de winter. Koeling in de zomer blijft daardoor een blinde vlek. De onderzoekers pleiten voor een integrale aanpak, waarin vergroening, woningrenovatie en de energietransitie elkaar versterken.
Concreet doen zij een aantal beleidsaanbevelingen. Zij pleiten voor een groennorm in woonwijken en bescherming van bestaand groen, waarbij ook maatschappelijke baten zoals lagere zorgkosten en waterberging meewegen. Voor zonwering vragen zij om subsidie en om oververhitting van huurwoningen aan te merken als gebrek. Daarnaast bevelen zij aan om koelte uit de bodem te bevorderen via gemeentelijke warmteprogramma's. Voor actieve koeling willen zij consumenten helpen bij het kiezen van efficiënte airco's en warmtepompen die ook kunnen koelen. Ook vragen zij om koelpieken mee te nemen in de plannen voor netverzwaring.
Lees ook: Koelen met een warmtepomp blijft blinde vlek bij aanschaf
