nieuws

Normen voor ventilatie op de helling

ventilatie

NEN 1087 en NEN 8087 voor ventilatie van gebouwen gaan veranderen. De nieuwe NEN 1087 gaat gelden voor alle gebouwen: woningen en utiliteit, nieuw en bestaand en wordt naar verwachting vanaf eind 2020 verankerd in de wettelijke bouwregelgeving.

Normen voor ventilatie op de helling

Tekst: Henk Bouwmeester

De bestaande NEN-normen voor ventilatie van gebouwen uit 2001 sluiten niet meer aan bij veranderde inzichten over een gezond binnenklimaat en de nieuwe ventilatiesystemen die tegenwoordig veelal worden toegepast. Daarom gaan NEN 1087 en NEN 8078 dit jaar grondig op de schop.

 

Luchtkwaliteit binnen ongezond

De essentie van een gebouw is bescherming te bieden tegen factoren die de gezondheid van mensen kan schaden. Maar niet alle gevaar komt van buiten. Recente onderzoeken tonen aan dat het vooral de luchtkwaliteit binnen is die voor gezondheidsproblemen kan zorgen. De binnenlucht is vaak sterker vervuild dan de buitenlucht met meer fijnstof en een hogere CO2-concentratie. En dat terwijl mensen een steeds groter deel van de dag binnen doorbrengen. De regelgeving op het gebied van ventilatie heeft echter een tijdje stilgestaan. De meeste aandacht gaat nog steeds uit naar de energieprestatie van gebouwen.

 

Normcommissie

Het Bouwbesluit, ooit ingesteld om veiligheid en gezondheid te waarborgen, moet op het punt van een gezond binnenmilieu dringend worden herzien. Het Nederlands Normalisatie-instituut NEN is daarom al geruime tijd bezig de normen te vernieuwen die vanuit het Bouwbesluit worden aangewezen. Een conceptversie van de nieuwe norm is dit voorjaar voorgelegd aan de markt. De ontvangen reacties worden op dit moment verwerkt. Naar verwachting wordt de nieuwe norm eind 2019 opgeleverd waarna die, eveneens naar verwachting, in de loop van 2020 via de bouwregelgeving van kracht wordt. Wat gaat er veranderen?

 

NEN 8087 en NEN 1087 geïntegreerd

Om te beginnen wordt de scope anders. In de bestaande situatie zijn er twee ventilatienormen: de NEN 8087 (voor bestaande bouw) en de NEN 1087 (voor nieuwbouw). Beide normen zijn primair gedefinieerd voor woningen en later ook van toepassing verklaard op andere gebouwen. In de nieuwe situatie worden de twee normen geïntegreerd: de nieuwe NEN 1087 zal gelden voor alle gebouwen: nieuw en bestaand. Binnen de norm worden specifieke eisen geformuleerd voor de verschillende gebouwtypen: woningen en utiliteitsgebouwen, grondgebonden bouw en hoogbouw.

 

Nieuwe type-indeling

Ten tweede wordt de type-indeling van de verschillende ventilatiesystemen veranderd. De bestaande indeling van systemen in A, B, C en D was vooral geënt op beschikbare technieken. Door technische innovaties is deze indeling in de loop van jaren steeds ingewikkelder en minder inzichtelijk geworden. De indeling wordt vervangen door een indeling in zevenen. Deze wordt gebaseerd op alle mogelijke manieren waarop verse lucht een gebouw kan binnenkomen, doorstromen en het gebouw weer kan verlaten. Dat maakt de indeling robuust voor technische innovaties. De nieuwe indeling sluit bovendien aan op de Europese nomenclatuur. In een volgend artikel zullen we de nieuwe indeling toelichten en vergelijken met de oude.

 

Ventilatieprestatie beoordelen

Een belangrijke verandering in de NEN 1087 is verder de beoordeling van de ventilatieprestatie van de verschillende systemen. Naast alleen een beoordeling van de afzonderlijke componenten is er nu ook een Indicatieve Bepalingsmethode voor Ventilatie Prestatie (IBVP) opgenomen. Het doel is om de te verwachten prestatie van het gehele ventilatiesysteem van een vergelijkingscijfer te kunnen voorzien, de zogenoemde Air Exchange Performance (AEP). Dat maakt het straks mogelijk om verschillende systemen beter met elkaar te vergelijken en dat ook voor de klant inzichtelijk te maken. De IBVP is integraal opgenomen in de norm, maar in de bouwregelgeving wordt er vooralsnog geen eis aan gekoppeld. De AEP heeft voorlopig dus alleen een privaatrechtelijk karakter en kan de markt eraan wennen. Ook hierop gaan we in een volgend artikel specifiek in.

 

Ventilatie ouderslaapkamer

Het is zo goed als zeker, dat in de bouwregelgeving nadere eisen worden gesteld aan de ventilatie van de hoofdslaapkamer in woningen. In de bestaande systematiek ontbreekt zo’n eis. Daardoor kan het gebeuren dat een ventilatiesysteem gedurende de nacht naar de laagste stand schakelt, waarna de luchtkwaliteit in de (ouder)slaapkamer ver onder de maat is. Dat is met name een risico in woningen die luchtdicht zijn gebouwd en waarbij het centrale ventilatiesysteem wordt aangestuurd met één CO2-sensor. Deze hangt doorgaans in de woonkamer. ’s Nachts is daar niemand zodat de sensor een verkeerd beeld geeft van de luchtkwaliteit in de (hoofd)slaapkamer, waar in die tijd juist wel mensen zijn. In de nieuwe regelgeving is voorgesteld als ondergrens een gegarandeerde ventilatiecapaciteit van 50 m3/uur op te nemen in een slaapkamer die bestemd is voor twee personen.

 

Strengere eisen voor kookafzuiging

In de nieuwe regelgeving worden naar verwachting ook strengere eisen gesteld aan kookafzuiging. In het huidige Bouwbesluit is 75 m3/uur de ondergrens. Deze capaciteit is met name gebaseerd op de afvoer van vocht. Hierin is geen rekening gehouden met vervuiling van de binnenlucht met fijnstof. Uit onderzoek van onder andere TNO blijkt dat in luchtdichte woningen de concentratie fijnstof na het koken nog lang erg hoog kan zijn als de afvoer van kookdampen onvoldoende is. Om niet alleen het vocht vlotjes af te voeren, maar vooral ook fijnstof, wordt een afvoercapaciteit geëist van minimaal 300 m3/uur. Uiteraard is dan ook eenzelfde capaciteit nodig voor aanvoer van verse lucht. In de ventilatieberekening moet daarmee rekening worden gehouden.

 

Afzuigkap met afvoer naar buiten

Om deze hoge capaciteit te realiseren, ligt het voor de hand een afzuigkap aan te sluiten met een aparte afvoer naar buiten. Dat kost weliswaar energie. Dat verlies is echter beperkt omdat koken immers maar een korte tijd per dag gebeurt. Een (motorloze) afzuigkap die op het ventilatiesysteem wordt aangesloten, is in de meeste situaties niet toereikend om kookdampen in voldoende mate af te voeren.

 

Meer dan de ondergrens

De bouwregelgeving geeft een ondergrens. Wie daar niet aan voldoet, krijgt geen toestemming om te bouwen. De nieuwe NEN 1087 biedt straks ook de handvatten om invulling te geven aan hogere capaciteitseisen; eisen die niet verplicht zijn opgenomen in de bouwregelgeving maar wel in Europees verband worden geadviseerd voor ventilatiesystemen. Wie de bewoners wil trakteren op een gezond binnenmilieu en zich op dit vlak in de markt wil onderscheiden, moet flink hoger springen dan de lat van het Bouwbesluit. Dat was in het verleden zo. Dat is straks nog steeds zo. Wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon.

 

Met dank aan Marco Hofman, lid van de NEN-normcommissie ‘Ventilatie en luchtdoorlatendheid gebouwen’.

Reageer op dit artikel