artikel

Nieuwe type-indeling voor ventilatiesystemen

ventilatie

Eind 2020 wordt naar verwachting de nieuwe NEN 1087 voor ventilatie van gebouwen verankerd in de bouwregelgeving. Onderdeel van de nieuwe norm is een andere type-indeling van ventilatiesystemen. De bestaande indeling in A, B, C en D maakt plaats voor een indeling in zeven hoofdtypen.

Nieuwe type-indeling voor ventilatiesystemen

Tekst: Henk Bouwmeester

Dit is het tweede artikel in een serie over de veranderingen in de regelgeving over ventilatiesystemen. Eerder beschreven we de veranderingen die eraan zitten te komen in ‘Normen voor ventilatie op de helling‘.

 

Ventilatieysteem A, B, C en D

De markt is gewend aan de nu nog geldende NPR 1088. Daarin worden vier ventilatiesysteemtypen onderscheiden: A-, B-, C- en D-systemen. Deze indeling is gebaseerd op het wel of niet aanwezig zijn van een mechanische drijvende kracht om verse lucht de woning binnen te brengen en om ventilatielucht af te voeren.

  • A-systemen: natuurlijke toe- en afvoer
  • B-systemen: mechanische toevoer en natuurlijke afvoer
  • C-systemen: natuurlijke toevoer en mechanische afvoer
  • D-systemen: mechanische toe- en afvoer

Natuurlijke toe- en afvoer vindt plaats op basis van verschillen in temperatuur en/of winddruk. Bij mechanische toe- en afvoer komt er een ventilator aan te pas.

 

Mechanische ventilatie C en D

Systemen van type A zijn meestal niet toereikend voor een gezonde luchtkwaliteit. De ventilatie moet het helemaal hebben van winddruk en de standen van de muur- raam- of deurroosters. Bewoners hebben de neiging om ventilatieroosters vooral in de winter te sluiten, waardoor er veel te weinig verse lucht binnenkomt.

Ook systemen van type B worden weinig gebruikt. Met dit systeem wordt verse lucht mechanisch naar binnen gebracht en verdwijnt de ventilatielucht door overdruk via raam- of muurroosters naar buiten. Bezwaar is dat vervuilde lucht (geurtjes) gemakkelijk door het huis worden verspreid en dat er veel energie verloren gaat.

Zeker in nieuwbouw zie je dus bijna alleen maar mechanische ventilatiesystemen van het type C en D. Daarbij is het verwarrend dat C-systemen soms ten onrechte natuurlijke ventilatie worden genoemd, ook al is alleen de toevoer van verse lucht natuurlijk. D-systemen worden vaak aangeduid met de term balansventilatie omdat de toe- en afvoer van lucht in balans wordt gehouden. Meestal wordt balansventilatie gecombineerd met warmteterugwinning.

 

Variaties op C en D

In de afgelopen decennia zijn op de hoofdsysteemtypen C en D tientallen varianten op de markt gebracht. Vaak door schade en schande wijs geworden, hebben leveranciers de systemen jaar na jaar verbeterd. Ze kwamen tegemoet aan wensen en verwachtingen van bewoners en steeds strengere energie-eisen. De varianten zijn onderscheidend wat betreft het aantal punten in huis waar verse lucht wordt aangevoerd en ventilatielucht wordt afgevoerd. Ook de regeling en bediening van de systemen varieert: van handbediening tot en met automatische CO2-sturing met sensoren in iedere kamer.

 

Nieuwe ventilatietypes

De klassieke indeling vervaagt meer en meer. Waar plaats je bijvoorbeeld decentrale gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning en hybride systemen waarin natuurlijke en mechanische ventilatie gecombineerd wordt. Iedere innovatie levert een nieuwe typeaanduiding op. We kennen tegenwoordig systemen van het type C1, C2c, C3a, C3b, C3c, C4a, C4b, C4c, D1, D2, D5a en D5b, aangevuld met E (ook wel aangeduid als X). In de regelgeving zie je door de bomen het bos niet meer.

 

Fysieke mogelijkheden

Om aan de warboel een eind te maken heeft de NEN-normcommissie in de aanloop naar de nieuwe NEN 1087 een andere indeling van ventilatiesystemen ontworpen. Deze is niet alleen geënt op beschikbare technieken, maar ook op andere theoretische mogelijkheden die er zijn om verse lucht in een kamer te brengen, lucht door het huis te laten stromen en ventilatielucht af te voeren.

De verschillende regelsystemen zijn in de nieuwe type-indeling niet benoemd. Die worden in de nieuwe NEN-norm apart gewaardeerd. Voor de indeling van systeemtypen wordt uitsluitend gekeken naar de luchtstroom door de woning.

Toevoer van verse lucht

Als je in een kamer zit, kan de lucht langs natuurlijke en mechanische weg binnenkomen. Natuurlijke toevoer moet het vooral hebben van druk- en temperatuurverschillen. Bij mechanische toevoer komt er een ventilator aan te pas.

Doorstroming van ventilatielucht

Doorstroming heeft te maken met directe en indirecte toe- en afvoer. Van directe toevoer is sprake als de lucht direct van buiten in de kamer komt, bijvoorbeeld via een ventilatierooster of via een ventilatiekanaal met een ventiel in de kamer. Van indirecte toevoer is sprake als de lucht ergens anders het huis binnenkomt, via deurspleten doorstroomt en dan pas in de kamer komt waar je bent.

Afvoer van ventilatielucht

Ook de afvoer van ventilatielucht, rechtstreeks naar buiten, kan natuurlijk en mechanisch worden geregeld.

 

Zeven ventilatiesysteemtypen

Deze principes leiden tot een indeling in zeven ventilatiesysteemtypen. Daarbij wordt specifiek gekeken naar de ventilatie in verblijfsruimten en de ventilatie in natte ruimten (badkamer, keuken en toilet).

 

Type Ruimte Luchtstroom Voorheen
1 Verblijfsruimten Toevoer Natuurlijk Direct A
Afvoer Natuurlijk Indirect
Natte ruimten Toevoer Natuurlijk Direct
Afvoer Natuurlijk Indirect
2 Verblijfsruimten Toevoer Mechanisch Indirect B
Afvoer Natuurlijk Direct
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Indirect
Afvoer Natuurlijk Direct
3 Verblijfsruimten Toevoer Natuurlijk Direct C
Afvoer Mechanisch Indirect
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Indirect
Afvoer Mechanisch Direct
4 Verblijfsruimten Toevoer Natuurlijk Direct C4c

 

Afvoer Mechanisch Direct
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Direct
Afvoer Mechanisch Indirect
5 Verblijfsruimten Toevoer Mechanisch Direct D
Afvoer Mechanisch Indirect
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Indirect
Afvoer Mechanisch Direct
6 Verblijfsruimten Toevoer Mechanisch Indirect D
Afvoer Mechanisch Direct
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Indirect
Afvoer Mechanisch Direct
7 Verblijfsruimten Toevoer Mechanisch Direct E (of X)
Afvoer Mechanisch Direct
Natte ruimten Toevoer Mechanisch Indirect
Afvoer Mechanisch Direct

 

Indeling nieuwe NEN 1087

De veel toegepaste systemen voor mechanische ventilatie, met ventilatieroosters boven de ramen en een afzuigventiel in keuken, badkamer en wc, werden in de NPR 1088 aangeduid als type-C-systeem. In de nieuwe NEN 1087 heten deze dus type 3- en 4-systemen. De meest gebruikte systemen voor balansventilatie (D en E) worden voortaan aangeduid met typenummer 5, 6 of 7. De nieuwe indeling is robuust voor innovaties omdat hij teruggaat op onveranderlijke fysieke principes. De indeling sluit bovendien aan op de nomenclatuur die in Europees verband in ontwikkeling is.

 

Regeltechniek

De feitelijke prestaties van het systeem worden voor een groot deel bepaald door de regeltechniek en vooral door de kans dat bewoners correct met de regeltechniek omgaan. Die kans wordt in de nieuwe NEN 1087 apart beoordeeld. Daarover gaat het volgende artikel in deze serie.

Dit artikel is gebaseerd op het normontwerp NEN 1087 dat onlangs na twee kritiekperioden is gepubliceerd. Met dank aan Marco Hofman, lid van de NEN-normcommissie ‘Ventilatie en luchtdoorlatendheid gebouwen’.

 

Reageer op dit artikel