artikel

Kwaliteit ventilatie hangt af van kwaliteit werk installateur

ventilatie

Goed ventileren is een must, maar waarom? Is de noodzaak van goede ventilatie wel aangetoond? Dat een slecht binnenklimaat de prestaties langdurig negatief beïnvloedt is nog nooit bewezen. Nieuw onderzoek moet dit veranderen. De onderzoekers uiten intussen stevige kritiek op de installatiebranche.

Kwaliteit ventilatie hangt af van kwaliteit werk installateur

Tekst: Patrick Marx

 

Het CO2-gehalte in een ruimte is een maat voor de kwaliteit van de ventilatie. Hoe meer CO2, hoe slechter de aanwezige lucht ververst is. CO2 an sich vormt echter niet het belangrijkste gezondheidsprobleem, zegt Onno van Schayck, hoogleraar huisartsgeneeskunde van de Universiteit Maastricht. “Zet een groep mensen in een onvoldoende geventileerde ruimte en het CO2 -gehalte stijgt snel. Het leidt tot een bedompte lucht, irritatie van de ogen en hoofdpijn. De oorzaak hiervan is niet het CO2-gas, maar het dalende zuurstofgehalte in de lucht waardoor de hersenen iets trager functioneren en het concentratievermogen afneemt.”

 

Gevolgen slecht binnenklimaat op korte termijn

Mensen ademen naast CO2 ook vocht uit en ook dat hoopt zich in een slecht geventileerde ruimte op. “We weten dat verkoudheid-, griep- en mazelenvirussen in een vochtige lucht makkelijk van persoon naar persoon overgaan. Ook andere stoffen zoals (fijn)stof, huisstofmijt- en kattenallergenen hopen zich op”, vervolgt van Schayck. Het slechte binnenklimaat heeft dus gevolgen op de korte termijn. “In onvoldoende geventileerde klaslokalen, bijvoorbeeld, zien we de prestaties van kinderen aan het eind van de ochtend omlaag gaan.”

 

Kwaliteit binnenklimaat linken aan prestaties

Van Schayck en zijn collega Piet Eichholtz, hoogleraar vastgoedfinanciering bij de Universiteit Maastricht, willen de langetermijn-invloed van een onvoldoende binnenklimaat op de prestaties aantonen. Eichholtz: “Er is te weinig onderzoek om harde uitspraken over de langetermijneffecten te doen. Veel onderzoek richt zich alleen op de ervaring van het comfort. Bovendien is het lastig om het klimaat in één ruimte te linken aan prestaties. Hoe lang zit je nu onafgebroken in je kantoor? Voor de meeste mensen geldt dat hun slaapkamer de ruimte is waar ze de meeste tijd doorbrengen. Bovendien, hoe meet je prestaties? Tel je het aantal uitgevoerde opdrachten of de kwaliteit van de uitvoering?”

 

Prestaties in slecht geventileerd klaslokaal

Om het probleem op te lossen zochten de onderzoekers een groep mensen waarvan ze zeker zijn dat ze zich lange tijd in één ruimte bevinden en van wie de prestaties nauwgezet bijgehouden worden. Eichholtz: “Dan kom je al snel uit bij leerlingen van de basisschool. Ze zitten langdurig in hetzelfde klaslokaal terwijl hun leerkrachten van jaar tot jaar op een gestandaardiseerde manier hun prestaties bijhouden. Wederom is er onvoldoende onderzoek beschikbaar om harde uitspraken te doen over de invloed van het binnenklimaat op de langetermijn-leerprestaties. Bestaand onderzoek is of te kort of met te weinig kinderen gedaan.” Van Schayck voegt toe: “We weten dat gedurende de ochtend de prestaties van leerlingen in een slecht geventileerd klaslokaal omlaag gaan, maar we weten niet of dit invloed heeft op de prestaties op lange termijn.”

 

Onderzoek relatie binnenklimaat en leerprestaties

In Maastricht startte een onderzoek naar de langetermijneffecten van het binnenklimaat in bijna 300 klaslokalen van 23 Limburgse basisscholen. In de klaslokalen meten de onderzoekers allerlei factoren zoals het CO2-gehalte, temperatuur, vochtigheid en (fijn)stof. Zeker vierenhalf jaar, maar liefst langer, willen de onderzoekers de leerprestaties volgen. De verwachting is dat de leerprestaties van de kinderen achterblijven naarmate het binnenklimaat slechter is. Van Schayck: “Het is niet zo dat hun IQ omlaaggaat, maar dat kinderen in onvoldoende geventileerde klaslokalen zich mogelijk minder goed zullen ontwikkelen dan kinderen op scholen met een goed binnenklimaat.”

De onderzoekers houden nog een slag om de arm, omdat ze natuurlijk niet vooraf weten wat de uitkomst van hun onderzoek zal zijn. Eichholtz: “Stel dat we geen effect op de leerprestaties vinden, dan draait de kwaliteit van het binnenklimaat dus alleen om het comfort.” Uiteindelijk willen de onderzoekers de resultaten van hun onderzoek naar de invloed van het binnenklimaat op de langetermijnprestaties van kinderen extrapoleren naar de volwassenen.

 

Jaren ’30 school beste binnenklimaat

De eerste opmerkelijke resultaten van het Maastrichtse experiment volgen uit een eerste inventarisatie van de luchtkwaliteit op de deelnemende scholen. Eichholtz: “De school met het beste binnenklimaat stamt uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Er wordt geventileerd door ramen te openen terwijl de hoge plafonds voor voldoende buffer zorgen om de gebruikte lucht te verdunnen. Er zijn scholen bij die pas vijf jaar oud zijn en waarin het binnenklimaat een ramp is. Het CO2-gehalte piekt tot 4000 ppm als gevolg van veelvuldige storingen in het ventilatiesysteem. Je zou verwachten dat de nieuwste scholen het beste binnenklimaat hebben, maar dat is dus niet zo. We zien situaties waarin installaties slecht geïnstalleerd, slecht gekalibreerd en slecht onderhouden zijn. Als ik de installatiebranche zou zijn, zou ik me heel erg schamen. Aan de slag zou ik zeggen.”

 

Installatie klimaatsystemen in woningbouw

Ook in de woningbouw lopen onderzoekers tegen problemen met de installatie van klimaatsystemen aan. Harm Valk, senioradviseur van Nieman Raadgevende Ingenieurs hierover: “Bij een inventarisatie van de opleverkwaliteit van nieuwbouwwoningen bleek 90% van de installaties niet aan de eisen van het Bouwbesluit te voldoen. In 2015 publiceerden we de resultaten van het Monicair-onderzoek waarbij we de prestaties van het ventilatiesysteem in 62 woningen een jaar lang monitorden. Bij de start van het onderzoek bleek dat het ventilatiesysteem in geen enkele woningen aan de capaciteitseisen van het Bouwbesluit voldeed. Die eisen over de ventilatiecapaciteit geven geen ambitieniveau weer maar het absolute minimum waaraan de ventilatie moet voldoen. Nu hoeft deze minimale capaciteit niet 24 uur per dag gerealiseerd te worden, maar de capaciteit moet er wel zijn als het nodig is. We hebben als sector een enorm probleem, blijkbaar zijn we niet in staat om of willen we niet aan de eisen van het Bouwbesluit voldoen.”

 

Kwaliteit ventilatiesysteem bepalend

Werk aan de winkel dus. De cruciale stap tot het realiseren van een goed binnenklimaat zit niet alleen in de keuze voor de juiste installaties maar vooral in de planning, uitvoering, oplevering en het gebruik en onderhoud ervan. Een ventilatievoorziening is geen losstaand ding maar onderdeel van een ventilatiesysteem. Neem bijvoorbeeld de ventilatie op een gemiddelde school. Deze bestaat uit natuurlijke toevoer via raamroosters en mechanische afvoer via een ventilator. De installatie van beide onderdelen levert niet automatisch een werkend systeem op.

Een goede werking is van allerlei factoren afhankelijk. Dat begint met het ontwerp. Is er rekening gehouden met het aantal kinderen in de klas, nu en in de toekomst? Zijn er bijvoorbeeld voldoende afvoermogelijkheden in de ruimte via openingen onder deuren of roosters in deuren, muren of plafonds? Is de gebruiker goed geïnstrueerd zodat hij de roosters daadwerkelijk opent? Hebben de afvoerkanalen de goede diameter en zijn ze vrij van obstakels?

 

Invloed gebruiker op functioneren ventilatiesysteem

Installateurs mogen de invloed van de gebruiker op het functioneren van het ventilatiesysteem niet uitvlakken, meent Valk. “Neem nu de driestandenschakelaar voor de ventilatie die doorgaans in de keuken hangt. Waarom zou je die als gebruiker op drie zetten? Toch is dit nodig om de Bouwbesluit-capaciteit te halen. Meestal staat de schakelaar op één, dat is doorgaans ook geen probleem omdat er niet altijd mensen in huis zijn. Als je gaat douchen echter, en er in de badkamer veel vocht vrijkomt, dan is stand drie noodzakelijk. Wie loopt echter in zijn blootje naar de keuken om de schakelaar op drie te zetten? Niemand, alleen als er ook een schakelaar in de badkamer hangt gebeurt dit. Je mag je als installateur niet verstoppen achter het ontbreken van een expliciete eis in de regelgeving of vertrouwen op uitsluitend voorlichting. Bied de gebruiker goede handelingsperspectieven zoals een tweede schakelaar in de badkamer of een kleurindicatie op ventilatieroosters zodat meteen te zien is of ze open of dicht staan.”

 

Installeren, inregelen en controleren ventilatiesysteem

Meer techniek leidt niet per se tot een betere ventilatie. Meer techniek verlegt de verantwoordelijkheid voor een goede werking van de gebruiker naar de installateur. Als de gebruiker geen omkijken meer heeft naar zijn volautomatische ventilatiesysteem, dan moet hij er wel op kunnen vertrouwen dat de installateur het systeem correct aanlegt en inregelt. Valk noemt een voorbeeld: “In veel nieuwbouw zit een volledig mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning. Daar is een lage weerstand in het leidingsysteem cruciaal voor een laag geluidsniveau. Geluid belemmert het juiste gebruik van ventilatievoorzieningen: als het herrie maakt, gaat de stekker eruit. Wil je het goed doen, dan stem je alle componenten op elkaar af, regel je in en controleer je na installatie of het systeem ook doet wat het moet doen. Vooral het laatste schiet er vaak bij in.”

 

Installateur bepaalt kwaliteit binnenklimaat

“Mensen hebben geen zintuig voor de kwaliteit van het binnenklimaat”, zo besluit Valk. De kwaliteit van het binnenklimaat hangt daarom af van de kwaliteit van het werk van de installateur. Hoe beter hij zijn best doet, hoe groter de kans dat de gebruiker goed omgaat met een goed doordacht ventilatiesysteem. Dit geldt voor woningen net zo goed als voor scholen en andere gebouwen.

Reageer op dit artikel