artikel

Beter binnenklimaat door nieuwe regels voor filters?

ventilatie

De norm ISO 16980 vervangt vanaf medio 2018 de Europese norm EN779. Het grote verschil tussen de nieuwe en oude richtlijn is dat de filters van ventilatie-units worden geclassificeerd op basis van de grootte van de fijnstofdeeltjes die worden afgevangen. Zal deze nieuwe norm een broodnodige bijdrage leveren aan een beter binnenklimaat?

Beter binnenklimaat door nieuwe regels voor filters?

Tekst: Katja van Roosmalen

De aandacht voor een gezond binnenklimaat groeit. Maar voorlopig lijkt het nog voornamelijk een onderwerp voor theoretische discussies tussen wetenschappers, beleidsmensen en adviseurs. Ondertussen blijft de kwaliteit van de binnenlucht in onze gebouwen ver onder de maat. Met als gevolg gezondheidsklachten van bewoners en eindgebruikers zoals hoofdpijn, benauwdheid en concentratieproblemen.

De oorzaak van die klachten is in de meeste gevallen te veel fijnstof. Ook in gebouwen met luchtbehandelings- of ventilatiesystemen wordt het stof in de aangezogen lucht niet voldoende door de filters tegengehouden. Een andere oorzaak is dat filters in de ventilatie-units vaak te vochtig zijn, en daardoor niet goed functioneren. Wat is daartegen te doen? En zal de nieuwe norm ISO 16980 daarin verandering brengen? We vroegen het Eef van der Velden van Systemair.

 

Indeling filters naar grootte fijnstofdeeltjes

ISO 16980 vervangt vanaf medio 2018 de EN779-norm. Het grote verschil tussen de nieuwe en oude richtlijn is dat de filters van ventilatie-units worden geclassificeerd op basis van de grootte van de fijnstofdeeltjes die worden afgevangen. De filters worden verdeeld in vier categorieën en voor ieder nieuw filter geldt dat het 50% van het fijnstof moet afvangen. Het meest grove filter vangt bijvoorbeeld zand, haar en pluizen af.

Vervolgens zijn er nog drie kwalificaties die het rendement van de filters bepalen op basis van de grootte van de deeltjes: PM 1 (virussen, nanopartikelen en uitlaatgassen), PM 2.5 (bacteriën, schimmelsporen en pollen) en PM 10 (pollen, stof, steenstof, stof van landbouw). “De eisen aan filters zijn aangepast om gezondheidsklachten tegen te gaan. Met name de deeltjes met afmetingen tussen de 0.001 en 0.01 mm (PM1) zorgen voor veel lichamelijke klachten”, legt Van der Velden uit.

Vangstkwaliteit van filters

De wijziging van de wetgeving is volgens hem belangrijk omdat niet iedere F7-filter voldoet aan de eisen. “Het doel van de oude richtlijn was de toevoerlucht goed filteren en de filters op tijd vervangen en zo de kwaliteit te waarborgen. De nieuwe ISO 16980 drukt de vangstkwaliteit van filters uit in fijnstofklassen. Een F7-filter wordt dan minimaal een ePM1≥50%. Dit betekent dat minimaal 50% van de deeltjes met een equivalent diameter van 1 μm worden afgevangen. F9 wordt ePM1≥80%.”

Maar waarom gaat de ISO-norm uit van 50%? “Omdat een filter schoon getest wordt. Als het filter langer in gebruik is, gaat hij meer stof afvangen. Die 50% loopt dus alleen maar op.”

 

Filters vervangen en luchtbehandelingskast renoveren

Maar wat betekenen die veranderingen in de praktijk? “Meestal is het mogelijk om alleen de filters te vervangen en zijn er geen aanpassingen aan de installatie nodig”, weet Van der Velden. “Maar dat betekent niet dat ze zo maar één op één vervangen kunnen worden. Andere filters gebruiken betekent namelijk ook dat er een andere weerstand en doorstroom van lucht is. Daarom is het belangrijk om de doorvoer te meten en eventueel de bestaande ventilator op te toeren of een nieuwe ventilator te plaatsen.”

Hij wijst erop dat het bijna nooit noodzakelijk is om het hele luchtbehandelingsysteem te vervangen. “Filters zijn te vernieuwen en dat geldt ook voor andere onderdelen van luchtbehandelingskasten. Renovatie is een goede optie omdat nieuwe luchtbehandelingskasten 20 tot 30 procent groter zijn. Daardoor passen ze vaak niet in een technische ruimte. Door corrosie te bestrijden, energiezuinige motoren te monteren en regeltechniek op de motoren te plaatsen, kan de luchtbehandelingskast weer decennia mee. Bovendien is door alleen al het reviseren van de motor al een beter energielabel te krijgen.”

Regelmatig onderhoud ventilatiesysteem nodig

Wordt de kwaliteit van de binnenlucht nu door alleen het plaatsen van andere filters significant beter? “Het is een stap in de goede richting, maar met alleen het vervangen van de filters ben je er natuurlijk niet. Er zijn veel meer punten waar installateurs rekening mee moeten houden. Neem bijvoorbeeld het jaarlijkse onderhoud en de vervanging van de filters. Daar wordt wel eens een loopje mee genomen, terwijl juist regelmatige controles nodig zijn voor de kwaliteitsborging.”

“Ga liever tussendoor even kijken. Alleen al door je neus in de kast te steken zie je vaak hoe het ervoor staat en of het systeem goed werkt. Tijdens zo’n tussentijdse controle zie je namelijk direct of de filters gelijkmatig vervuild zijn. Daarnaast is de afdichting tussen het filter en het frame (en de filters onderling) is een punt van aandacht. En dan is er nog de nauwkeurigheid van werken. Laat je tijdens het onderhoud een stofzak vallen, dan dwarrelt het fijnstof alle richtingen uit. Daarnaast is het vervuilde vocht in de filters zeer agressief, persoonlijke beschermingsmiddelen zijn daarom aan te raden.”

 

Luchtvochtigheid in gebouwen

En dan is er nog de luchtvochtigheid. Ideaal is een luchtvochtigheid in gebouwen van 40 tot 60 %, maar dit wordt bijna nergens bereikt. Een van de oorzaken is ons natte klimaat. “Gemiddeld is de luchtvochtigheid van de buitenlucht in Nederland 80%, maar van september tot maart is hij hoger. Dat heeft grote invloed op de ventilatie-units – en in het verlengde ook op de kwaliteit van de binnenlucht – omdat bacteriën zich nestelen in de filters. Er is een eis die zegt dat de lucht die de filters inkomt niet meer dan 80% vocht mag bevatten. Als je dat in Nederland wilt bereiken, moet je dus maatregelen treffen voor de filters. Dat doet echter bijna niemand.”

Want, wat gebeurt er als de aangezogen lucht vochtiger is? “Dan worden de filters nat en kunnen ze ‘doorslaan’, ontstaat er corrosie en ook de installatie werkt dan niet optimaal omdat de weerstand hoger is. Wat we wel regelmatig zien is dat er voor de filters, bij de aanzuigopening, een druppelvanger geïnstalleerd wordt.” Van der Velde trekt het nut daarvan echter in twijfel. “Zo’n druppelvanger houdt bijvoorbeeld geen mist tegen. Alleen als de regen horizontaal naar binnen waait, heeft dat zin.”

Vochtige filter, half jaar oud, geen lekbak en druppelvanger.

Te hoge luchtvochtigheid voorkomen

Als een druppelvanger voor het filter geen effect heeft, wat moet een installateur dan doen? “Ten eerste de aanzuigsnelheden op roosters en in kanalen laag houden. Kanalen mogen dus niet te klein zijn, want dat vergroot de snelheid. En eventueel kan je een druppelvanger achter de filters plaatsen. Dat voorkomt niet dat filters nat worden, maar je houdt wel veel water buiten de rest van de luchtbehandelingskast. Wij adviseren om de luchtsnelheid onder de 1 meter per seconde te houden. Dat geeft vocht de tijd om druppels te vormen die via de lekbak worden afgevoerd. Is de snelheid hoger dan zuigt de installatie de druppel naar binnen.”

“Beter is het echter om de lucht al te conditioneren voordat het de filters bereikt. In Engeland is het heel gewoon om de lucht die aangezogen wordt eerst met 3 graden Celsius voor te verwarmen. Daardoor daalt de luchtvochtigheid beneden de 80%. Het grote voordeel is dat de filters droog blijven en de weerstand laag. En het is energetisch ook veel beter, elektromotoren gaan langer mee, er is minder kans op corrosie én er is minder aangroei van bacteriën. Op de lange duur kan het zelfs goedkoper zijn om zo’n extra installatie ervoor te plaatsen, omdat het de levensduur van de kast aanzienlijk verlengt.”

Filter, 3 jaar oud, wel lekbak, geen druppelvanger.

Reageer op dit artikel