artikel

Legionella op de politieke agenda

sanitair

Een uitzending van het televisieprogramma Zembla zorgde ervoor dat het risico op legionellabesmetting weer onder de aandacht van de politiek werd gebracht. De uitzending ‘De jacht op legionella’ leidde onder meer tot Kamervragen.

Legionella op de politieke agenda

Tekst: Henk Peelen en Tieneke Wilms

In de uitzending ‘de jacht op legionella’ kwam onder andere het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (de RIVM) aan het woord. Die luidde de noodklok over de stijging van het aantal ziektegevallen door legionella. “Sinds een jaar of vijf zien we een toename van het aantal mensen met een legionella-longontsteking”, zegt epidemioloog Petra Brandsema. “In 2017 waren er 561 patiënten die met een longontsteking veroorzaakt door legionella in het ziekenhuis werden opgenomen. En de meeste daarvan, ongeveer 70 % heeft de ziekte in Nederland opgelopen.”

 

Bron legionella vaak onbekend

De opsporing van de bron blijkt soms buitengewoon lastig. Veel patiënten komen er nooit achter waar en waardoor ze zijn besmet. Zo zijn in de omgeving van de dorpen Boxtel en Son vanaf 2013 68 mensen ziek geworden, waarvan er 3 zijn overleden. Volgens de GGD zijn de koeltorens in de omgeving een potentiële besmettingshaard. Koeltorens zijn onderdelen van de installaties die zorgen voor de koeling en airconditioning van grote gebouwen, bijvoorbeeld ziekenhuizen, datacentra en bedrijven. Er zijn duizenden koeltorens in Nederland, maar de meeste zijn niet geregistreerd. In de omgeving van Boxtel en Son is ook legionella aangetroffen bij twee waterzuiveringsinstallaties van vleesverwerkende bedrijven. Ook van deze installaties is niet bekend hoeveel er in Nederland zijn.

 

Koeltorens niet geregistreerd

Het RIVM heeft dit probleem jaren geleden al aangekaart bij de overheid. Nieuwe koeltorens worden wel aangemeld, maar oude zijn vaak niet geregistreerd. Dat maakt het lastig om bij een legionella-uitbraak de bron tijdig op te sporen en aan te pakken. In de uitzending reageert minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat. Volgens de minister hebben bedrijven zelf de verantwoordelijkheid om te melden dat ze over een koeltoren beschikken. Wel wil de minister nu onderzoeken of meer pressie nodig en mogelijk is.

 

Prioritaire instellingen

Voor ‘prioritaire instellingen’, gebouwen met een verhoogd risico, gelden sinds 2004 extra strenge legionellapreventiemaatregelen. Prioritaire instellingen zijn gebouwen waarin veel mensen verblijven die extra kwetsbaar zijn, zoals bijvoorbeeld een ziekenhuis. Continue verneveling van water, bijvoorbeeld in een sauna en tijdelijke overnachting, zoals bijvoorbeeld in een hotel, zijn andere risicofactoren die van een gebouw een prioritaire locatie maken.

 

Seniorencomplexen en serviceflats

In de uitzending van Zembla blijkt dat de regelgeving voor prioritaire instellingen soms verkeerd uitpakt. Verpleeghuizen die omgevormd worden tot seniorencomplexen of serviceflats zijn op papier geen prioritaire instellingen meer. Dat betekent dat ze geen beheerplan en protocollen meer hoeven op te stellen en dat er geen legionellamonsters meer moeten worden genomen. Toch blijven de bewoners van dergelijke complexen even kwetsbaar. Ze lopen meer risico besmet te worden met de legionellabacterie dan gezonde personen.

 

Koper-zilverionisatie

In prioritaire instellingen wordt de legionellabacterie soms bestreden met een koper-zilverionisatie-installatie. Bij koper-zilverionisatie worden koperionen en zilverionen aan het langs elektroden stromende water toegevoegd. De koper- en zilverionen maken bacteriën onschadelijk en remmen de vorming van de biofilm waarin deze bacteriën groeien. Deze alternatieve techniek mag alleen worden toegepast als andere beheersmaatregelen niet mogelijk zijn of niet blijken te werken. Ook is koper-zilverionisatie alleen toegestaan in prioritaire instellingen.

 

Dwangsomboete

Serviceflat De Meerpaal in Zaandam was voorheen een verzorgingshuis en had daardoor zo’n installatie. Maar toen De Meerpaal veranderde in een serviceflat moest de directeur de installatie verwijderen. “De Inspectie heeft ons daarop aangesproken, aldus ZVH-directeur Frank van Dooren in Zembla. “We hebben tegengas gegeven want hij werkte goed. Maar we hebben een aanwijzing gekregen met een dwangsomboete van 75.000 euro als die niet binnen twee maanden weg was.”

 

Symptoombestrijding

Bovenstaande case van De Meerpaal verdient wel enige toelichting. In het complex is de oorzaak van de normoverschrijdingen legionella bekend. Er is gekozen om de oorzaak niet aan te pakken, maar de symptomen te bestrijden door een koper-zilverionisatie te plaatsen. Toen er sprake was van een verzorgingshuis was de zorg en het wonen aan elkaar gekoppeld en was er toegang tot alle ruimtes. Nu het een serviceflat is, is dit veranderd. Bewoners huren of kopen individueel een woonruimte. Zijn dus eigen baas in huis. Als het goed is zijn er ook installatieaanpassingen gedaan om het koude en warme water dat geleverd wordt aan een individuele bewoner niet terug te kunnen laten stromen naar een andere bewoner. Het is niet meer mogelijk om beheer achter iedere voordeur uit te voeren.

 

Juridische hobbels

Er zijn juridisch dus nog wel wat hobbels te nemen als het gaat over veiligheid omdat een installatie die niet beheerd kan worden, ook niet beheerd kan worden met een koper-zilverionisatie. Als een bewoner geen tot weinig water gebruikt of de douche nooit gebruikt, en als in een installatie al legionella aanwezig, dan heeft geen enkele vorm van legionellapreventie zin. Dit komt ook voor in serviceflats waar nooit een prioritaire situatie is geweest. Waar ligt dan de scheiding, is dit op leeftijd en kun je dit op leeftijd doen en zo ja op welke leeftijd?

 

Gezondheidsrisico’s

Of de situatie in de serviceflat leidt tot gezondheidsrisico’s is afhankelijk van het type bacterie dat aanwezig is. Dit komt duidelijk naar voren in de case met de sauna en het zwembad in de aflevering van Zembla. In beide zijn omstandigheden aanwezig waar legionella pneumophila type 1 kan optreden, iets dat in veel drinkwaterinstallaties niet voorkomt. Wellicht dat hier juridisch wel mogelijkheden zijn om een onderscheid te maken in prioritair of zorgplichtig. Dus afhankelijk van het type bacterie opschalen, en dan ook andersom, dus afschalen, bij minder virulente bacteriën. Misschien komt er zo een evenwicht tussen investering, onderhoudskosten en risico.

 

Kamervragen over legionella

Naar aanleiding van onder meer de case serviceflat stelde de partij 50 Plus Kamervragen aan minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat. 50PLUS wil van de minister weten of ze extra maatregelen gaat nemen of bereid is regelgeving aan te passen, zodat kwetsbare ouderen betere bescherming krijgen tegen legionella.

In een reactie zegt ze de minister: “Mij gaat het erom dat mensen zo gezond mogelijk kunnen leven en dat je ze tegen allerlei risico’s wilt beschermen. Als daar in wet- en regelgeving dingen krom in elkaar zitten, dan moeten we daarnaar kijken en moeten we dat aanpakken. Op basis van dit signaal ga ik dat zeker onderzoeken.”

 

Meer over oorzaken van legionella in drinkwaterinstallaties

“Legionella ligt op de loer als je van richtlijnen afwijkt”

Legionella voorkomen: waar gaat het fout?

Top vijf oorzaken van legionella in de drinkwaterinstallatie

Hotspots in drinkwaterinstallaties voorkomen

Legionella komt nooit alleen

 

Meer over legionellapreventie en de rol van de installateur

Installateur en adviseur samen sterk bij legionellapreventie

Legionellaveilig installeren in de praktijk

Kwaliteit borgen bij collectieve leidingwaterinstallaties

Installateurs kunnen gebouweigenaren helpen bij legionellapreventie

 

Reageer op dit artikel