artikel

Kranen controleren voorkomt besmetting met ziekenhuisbacterie

sanitair

Aan kranen in prioritaire instellingen zoals ziekenhuizen en zorginstellingen worden weinig aanvullende eisen gesteld, terwijl de gebruikers vaak kwetsbaar zijn. Ze zijn vatbaarder voor bacteriën zoals de pseudomonas aeruginosa die via de kraan het watersysteem binnendringen.

Kranen controleren voorkomt besmetting met ziekenhuisbacterie
Foto: Delabie

Tekst: Katja van Roosmalen 

 

“De keuze voor een kraan wordt lang niet alleen ingegeven door de techniek, was het maar zo”, zegt Rob van Deursen van Kiwa. “Esthetische eisen, hoe je de buitenzijde schoonhoudt én de prijs zijn meestal de bepalende factoren. Daardoor komen we nog steeds kranen in verzorgingshuizen – maar ook hotels – tegen die geen Kiwa-keur hebben. Daarmee is niet gezegd dat ze niet voldoen aan de gestelde eisen, maar het is ook niet bewezen dat ze wel goed functioneren.  

 

Onderhoud van kranen

Daarnaast is het onderhoud een punt van aandacht. Een door Kiwa goedgekeurde kraan is beoordeeld op de gebruikte materialen, functionaliteit, duurzaamheid en het productieproces, maar ook deze kranen behoeven onderhoud. Dat realiseren instellingen, maar ook installateurs, zich te weinig. Terwijl een verwarmingsinstallatie ieder jaar wordt gecontroleerd, kijken we bij kranen zelden of alle bewegende delen nog functioneren, terwijl deze juist bepalend zijn voor de functionaliteit.” 

 

Keerkleppen controleren

“Iedere monteur kent wel een temperatuurregeling die vastzit. Nu is dit redelijk eenvoudig te voorkomen door iedere week de kraan even helemaal te verstellen van de koudste naar de warmste stand, maar voor de keerkleppen van thermostatische kranen is dat lastiger. Ook deze moeten gecontroleerd worden. De bewegende delen zijn namelijk het kwetsbaarst en de kans bestaat dat koud en warm water zich mengt door slecht functionerende keerkleppen. Een jaarlijkse controle van kranen, inclusief keerkleppen, is zeker bij verzorgingshuizen wel degelijk nodig.”  

 

Normen in het buitenland

Van Deursen vertelt dat we in Nederland zouden kunnen kijken naar de Engelse normen. “In het Verenigd Koninkrijk zijn thermostatische mengkranen een vereiste in prioritaire instellingen en worden er eisen gesteld aan het onderhoud. Al is het comfort daarin ondergeschikt aan het veiligheidsoogpunt.” 

Interessant is ook de nieuwe norm die in Frankrijk van kracht is. Deze norm, die zich specifiek toespitst op kranen in de zorgsector, beoogt het terugdringen van bacterievorming. Roos Ysebaert van Delabie weet hier meer van. “De Franse norm schrijft voor dat de toevoeren afgesloten worden voor de mengkamer. Dat maakt keerkleppen overbodig én het voorkomt dat warm en koud water vermengd raken na het afsluiten van de kraan. Behalve dat het bespaart op werk – de keerkleppen hoeven namelijk niet gecontroleerd te worden – is het veiliger voor de gebruiker.” 

 

Sequentiële thermostatische mengkranen

Ook in Nederland zijn er oplossingen die voldoen aan deze vereisten: onder andere de sequentiële thermostatische mengkranen. “Bij het dichtdraaien van deze kranen sluit eerst de warmwatertoevoer en daarna pas de koudwatertoevoer, waardoor er geen lauw water achterblijft in de kraan.” 

Terugvloeiing van water moet overal – en zeker in ziekenhuizen – voorkomen worden. Ook om bacteriegroei te voorkomen. Legionella is de meest bekende bacterie, maar in water kunnen meer ziekmakers zitten.  

Meer lezen over legionella:

Wat is Legionella Pneumophila?

“Legionella ligt op de loer als je van richtlijnen afwijkt”

Legionella eist meer slachtoffers dan koolmonoxide

Legionella sneller gedetecteerd dankzij nieuwe chip

Legionella voorkomen: waar gaat het fout?

Legionellaveilig installeren in de praktijk

Pseudomonas aeruginosa

Neem pseudomonas aeruginosa, een van de beruchte ziekenhuisbacteriën. Pseudomonas veroorzaakt wondinfecties. Anders dan legionella zit dit organisme niet standaard in kleine concentraties in het water. Ysebaert: “Pseudomonas aeruginosa is een bacterie waarop leidingen in de Benelux niet standaard worden gecontroleerd. In bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk gebeurt dit wel. Omdat de bacterie zich nestelt in de biofilm is zij bovendien moeilijk te bestrijden.”  

Toch is het geen onbekende boosdoener. Geregeld worden afdelingen in ziekenhuizen gesloten omdat de bacterie is aangetroffen. En anders dan bij legionella – waarvan de concentratie wordt gemeten – is één bacterie al schadelijk.

 

Besmetting via kraan

“Maar er is nog een groot verschil: pseudomonas aeruginosa dringt niet vanuit het waternetwerk het systeem binnen, maar via de kraan. Het is een bacterie die via wonden wordt overgedragen. Als iemand een open wond heeft aangeraakt en vervolgens de kraan aanraakt, dan kan er al besmetting ontstaan. Dat gebeurt eerst in de kraan, maar de bacterie kan zich verder verspreiden in het leidingwerk.”  

 

Groei bacterie in leidingen

Hoe de bacterie zich verspreidt, daar lijken de meningen enigszins verdeeld over. “Van de Pseudomonasbacterie is het bekend dat het een opportunistische groeier is. Dat betekent dat deze kan groeien waar en wanneer de omstandigheden – vochtig en op de juiste temperatuur – geschikt zijn”, zegt Edwin Kardinaal van KWR water. “De groei kan ook plaatsvinden in leidingen. Al is niet helemaal duidelijk hoe de organismen in de leidingen terechtkomen. Theoretisch zou dat via het teruggroeien in de kraan kunnen zijn.”  

Een interessante publicatie van PMC (US National Library of Medicine, National Institutes of Health) is hier zekerder over. Hierin staat onder andere dat ‘tapkolonialisatie waarschijnlijk niet uit het hoofdwaterdistributienetwerk komt, maar dat het aannemelijk is dat er sprake is van retrograde (red: teruggroeiende) besmetting’. Terwijl Hydroscope het stelligst is. Henk Peelen: “Onze ervaring is dat pseudomonas vanaf het tappunt een paar meter het systeem kan binnendringen.”  

 

Ziekenhuisbacterie traceren en bestrijden

Waar iedereen het over eens is, is dat de ziekenhuisbacterie zich moeilijk laat traceren en bestrijden en preventie erg belangrijk is. Hydroscope is een van de enige instanties in Nederland die water test op pseudomonas aeruginosa. “De eerste keer dat we deze bacterie tegenkwamen was in watermonsters die we op legionella testten”, vertelt Peelen.  

“Ondanks dat we de bacterie al jaren kennen, is er weinig aandacht voor in zorginstellingen. Het brandwondencentrum in Beverwijk test hierop en in de vleesverwerkende industrie is er aandacht voor, maar over het algemeen hebben zorginstellingen hier te weinig oog voor. Om pseudomonas te traceren onderzoeken wij de eerste liter water die uit de kraan komt. Dat is ongeveer de laatste vijf meter van het leidingsysteem.“  

 

Kranen vervangen bij besmetting

Maar er zijn ook andere methoden, legt Ysebaert uit. “Om te bepalen waar de bacterie zich bevindt moeten uit een kraan de eerste druppels worden opgevangen. Daardoor wordt duidelijk of het tappunt besmet is”, legt Ysebaert uit. “Vervolgens laat men de kraan een paar seconden doorstromen en neemt men weer een monster. En zo gebeurt dat een viertal keren.”  

Als er een bacterie in het eerste monster wordt aangetroffen, moet de uitloop van de kraan (bij kranen met demonteerbare uitloop) of de volledige kraan vervangen worden. Maar als hij zich ook verderop in het systeem bevindt, moeten er verstrekkende maatregelen worden getroffen. Thermische spoeling volstaat meestal niet. De reden is dat de bacterie zich nestelt in de biofilm en deze de ziektekiem als het ware beschermt.”  

Besmetting met pseudomonas aeruginosa voorkomen

Is besmetting met pseudomonas aeruginosa te voorkomen?  Dat kan, zegt Ysebaert: “Een uitbraak kan in de kiem gesmoord worden door het hygiëneprotocol aan te passen en regelmatig te controleren. Daarnaast is het mogelijk om verdere besmetting tegen te gaan door de filter, de uitloop of kraan – bijvoorbeeld bij iedere nieuwe patiënt op een kamer – te demonteren en vervolgens te ontsmetten.”  

Peelen vult aan dat deze kranen uitgerust kunnen zijn met speciale ultrafilters. “Een ultrafilter is geen schuimstraalmondstuk (perlator). Een perlator is een grof filter, terwijl een ultrafilter openingen heeft van 0,1 tot 0,3 μ en bacteriën tegenhoudt zonder water te vernevelen. Zo’n ultrafilter bevestig je op het gebruikspunt, een douche of kraan, en wordt iedere maand vervangen.”  

Daarnaast wijst hij erop dat het altijd zaak is om biofilmvorming tegen te gaan. “Gebruik bij voorkeur koperen of RVS-leidingen omdat bacteriën daarin minder hard groeien dan in kunststofleidingen. En maak gebruik van KIWA-gekeurde materialen en tappunten.” 

Reageer op dit artikel