artikel

Lagetemperatuurverwarming in opmars

klimaattechniek

Wat voor verwarmingssystemen installeren installateurs op dit moment het meest? Dat vroegen we aan drie installatiebedrijven. Zij merken dat lagetemperatuurverwarming steeds vaker wordt toegepast. Vloerverwarming, infraroodpanelen en elektrische radiatoren zijn de populairste afgiftesystemen.

Lagetemperatuurverwarming in opmars
Foto: Albrand

Tekst: Marion de Graaff

“Wij zitten vooral in de utiliteitsbouw en daar installeren we op dit moment voornamelijk vloerverwarming en convectoren”, zegt Paul van den Goorbergh, directeur van Installatiebedrijf Van den Goorbergh in Breda. “Beide systemen hebben als groot voordeel dat je ermee kunt verwarmen en koelen.”

 

Gasgestookte heaters

“In bedrijfshallen kiezen opdrachtgevers vaak nog wel voor traditionele oplossingen zoals gasgestookte heaters. Over het algemeen kun je zeggen dat de verkoop van radiatoren behoorlijk is afgenomen. Bij renovatieprojecten wordt de gasketel niet meer één op één vervangen door een nieuw exemplaar, maar zoekt men naar alternatieven met lagetemperatuurverwarming.”

 

Infraroodvloerverwarming

Coen Oostelbos, directeur van Oostelbos Installatietechniek in Tilburg: “We doen veel in de utiliteit en renovatie en installeren vooral vloerverwarming en veel radiatoren, waaronder ook lagetemperatuur-radiatoren.
“We zijn onlangs gestart met een experiment met infraroodvloerverwarming. Zeker in de renovatie is dat een interessante optie, want er is geen hak- en breekwerk én geen opwekker voor nodig. Het is een kwestie van de stekker in het stopcontact steken en de vloer wordt aangewarmd. Binnenkort leggen we het bij een kinderdagverblijf, het is heel comfortabel voor de jonge kinderen die daar op de grond zitten te spelen. De radiatoren laten we wel hangen, maar we kunnen de temperatuur van de ketel een flink eind naar beneden brengen, dus dat gaat energie besparen.”
“Het verlagen van de temperatuur komt vaker voor, want heel veel woningen en gebouwen zijn in de afgelopen jaren van isolatie voorzien. Er is dan minder vermogen nodig. De verwarming is in bestaande bouw vaak nog berekend op enkelglas en hoge temperaturen.”

 

Verwarming in utiliteitsbouw

Edwin Bosman, hoofd techniek bij Installatiebedrijf Klein Poelhuis in Winterswijk: “Wij doen projecten in de woningbouw en de utiliteit, zowel nieuwbouw als revitalisering en renovatie.”
“Utiliteit is een ruim begrip, er vallen heel verschillende soorten gebouwen onder, met verschillende specificaties en eisen. Zo vraagt een ziekenhuis een andere benadering dan een kantoorpand, en een sporthal is weer heel anders: radiatoren zijn in verband met de veiligheid daar niet praktisch. Vloerkoeling is er niet gewenst omdat vocht gaat condenseren als je koelt, waardoor de vloer glad wordt. Het plafond is in een sporthal dus de aangewezen plek voor de klimaatinstallaties.”
“In de utiliteit worden verschillende systemen toegepast zoals luchtverwarming met een verwarmingsbatterij in de luchtbehandelingskast, naverwarmers en inductie-units. Bij elektrische en watergevoerde systemen zien we vloer- en wandverwarming, eventueel in combinatie met koeling, radiatoren, convectoren, infraroodverwarming, stralings- en klimaatplafonds. Het ligt helemaal aan het type gebouw, het gebruik, de mogelijkheden.”

 

Vloerverwarming voor koelen en verwarmen

“Woningen lijken wat dat betreft veel meer op elkaar. We installeren daar in de nieuwbouw veel vloerverwarming, eventueel gecombineerd met vloerkoeling.”
Dat vooral het aandeel van vloerverwarming stijgt, heeft volgens Coen Oostelbos voornamelijk met de prijs te maken. “Vloerverwarming was vroeger een behoorlijke investering, tegenwoordig zijn de kosten daarvoor lager dan voor radiatoren. Het mooie is dat je met vloerverwarming, mits gekoppeld aan een warmtepomp, in de zomer ook kunt koelen. Een probleem dat ik in nieuwbouw wel signaleer, is dat woningen zo goed zijn geïsoleerd dat de warmte er in de zomer maar moeilijk uit gaat. Alle warmte wordt vastgehouden. De combinatie warmtepomp en vloerverwarming is dan de beste oplossing omdat je er ook mee kunt koelen, en er geen airconditioner nodig is. Dat is maar goed ook want dat zijn lelijke dingen die stroom verbruiken.”

 

CO2-reductie en energiebesparing

“Door in gesprek te gaan met de opdrachtgever, kun je als installateur vaak wel sturen,” zegt Edwin Bosman. “CO2-reductie en energiebesparing zijn argumenten waar iedereen wat in ziet. Bij de keuze voor bepaalde systemen spelen meerdere factoren mee. Natuurlijk heeft de kreet ‘van gas los’ een grote impact op onze branche, net als de roep om duurzaamheid en CO2-reductie.”
“In nieuwbouw is gasloos nu standaard. In de renovatie is bij verduurzaming altijd de vraag, hoe ver ga je? Ziet een opdrachtgever/klant duurzaamheid niet als zijn missie, dan wordt eerst het laaghangend fruit geplukt. Bij bestaande utiliteit blijft de gasaansluiting vaak intact en wordt de koelmachine vervangen door een luchtwarmtepomp. Dat voldoet in het voor- en najaar, en als er pieken zijn gaat de ketel aan. Het is een makkelijk te realiseren tussenvorm. De meerkosten zijn relatief laag, terwijl er toch flink minder CO2 wordt uitgestoten.”

 

Subsidie voor particulieren

De ervaring van Coen Oostelbos is dat er in de utiliteitsbouw vaak meer ruimte is door stimuleringsregelingen zoals de VAMIL, de EIA en de MIA. Hij zou graag zien dat er dergelijke regelingen voor particulieren kwamen. “Zo kun je vaart achter de transitie zetten”, zegt hij.
Voor een warmtepomp is er al een subsidie van 1700 euro, maar dan blijft er nog een flink bedrag over. En eigenlijk zou het interessant moeten zijn zonder subsidie. Ik houd de ontwikkelingen op het gebied van zonnepanelen maar als voorbeeld: die waren ook ontzettend duur in de beginjaren. Nu zijn ze zonder subsidie prima aan te schaffen. Ik verwacht dat warmtepompen in de toekomst goedkoper, compacter en handzamer worden. Helaas hebben wij daar geen invloed op, dat is aan de fabrikanten.”

 

Beperken energievraag

Bosman: “Normeringen spelen ook mee. In de afgelopen jaren is het accent steeds meer op energieverbruik komen te liggen. De EPG, BENG, BREEAM, NOM: allemaal gaan ze uit van de Trias Energetica. Het begint dan met de beperking van de energievraag, onder andere door te isoleren. De resterende energiebehoefte wordt zoveel mogelijk duurzaam ingevuld.”

 

Stralingsverwarming

“Naast de focus op energie is er steeds meer aandacht voor de gezondheid in gebouwen.  Convectiesystemen blijven een belangrijke rol spelen, maar wij zien dat de keuze steeds vaker op stralingsverwarming valt. Vloerverwarming, infraroodverwarming en elektrische radiatoren nemen toe in populariteit. Stralingsverwarming voldoet aan de hedendaagse comforteisen en past bij gezonde gebouwen omdat het minder stoftransport veroorzaakt. Die groei zal nog toenemen als gevolg van nieuwe normen, en doordat er in de toekomst hopelijk manieren worden ontwikkeld om duurzaam opgewekte energie op te slaan.”

 

Advies aan klanten

De veranderingen vragen het nodige van de installateur, zegt Paul van den Goorbergh. “Het is heel belangrijk om up to date te blijven en om de benodigde certificeringen te halen. Een flink aantal van onze monteur heeft al een cursus F-gassen gedaan. Nou zijn we altijd wel bezig met bijscholen en opleiden, maar door de energietransitie zijn er wel extra inspanningen nodig. We krijgen heel veel vragen van klanten over duurzame oplossingen en mogelijkheden. Er is veel onwetendheid. Het gebeurt steeds vaker dat we in het voortraject een stukje advies inbouwen, betaald dus, want daar gaat nu veel meer tijd in zitten dan vroeger met de traditionele systemen. Ook dat is een verschuiving; we moeten in die informatiebehoefte voorzien, want we willen graag blijven installeren.”

 

Elektrotechniek

Voor Oostelbos en zijn collega’s verandert er door de energietransitie het nodige. “Voor infraroodverwarming hebben we met andere leveranciers te maken en zitten we opeens meer aan de kant van de elektrotechniek. Het leggen doen we vaak samen met de leverancier, we leren het dus in de praktijk. Traditionele vloerverwarming besteden we vaak uit: als het meer is dan 50 m2 dan laten we dat aan een andere partij over.”

 

Cv-ketel eruit?

Vanuit de markt krijgen met name particulieren verschillende adviezen op het gebied van verwarming en afgiftesystemen. Oostelbos: “Ze zien soms door de bomen het bos niet meer, ze zijn zoekend. Mensen zijn bang dat de cv-ketel eruit moet. Wij proberen ze gerust te stellen door te zeggen dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen. In de renovatie is dat ook niet zo gemakkelijk, want waar laat je de buitenunit voor de warmtepomp, en hoe regel je het qua capaciteit? Dat zijn uitdagingen voor onze branche. Aan de ene kant is er meer keuze, maar dat iedere situatie anders is, maakt het ingewikkeld.”

 

Aanpassingen en extra kosten

“Mensen schrikken ook vaak van het kostenplaatje. Aanpassingen brengen extra kosten met zich mee. Een warmtepomp weegt 130 kilo, dus die kan niet via een vlizotrap naar de zolder. Dat moet je er allemaal bij bedenken. Ik bel tegenwoordig vaak even achter een offerteaanvraag aan: wilt u echt oplossing X of Y en bent u bereid om daarvoor te betalen?”

 

Rationele maatwerkadviezen

Bosman: “Het is voor een installateur echt een uitdaging om alle facetten erbij te betrekken en een goed advies neer te leggen. Zoiets als infraroodverwarming bestaat op zich al heel lang, maar nu het op grote schaal wordt toegepast moet je als installateur goed weten wat je doet. Je hebt meer technische kennis nodig, moet goed kunnen luisteren naar de wensen van de klant én rationele maatwerkadviezen kunnen geven. Mensen zijn altijd geneigd om voor de goedkoopste oplossing te kiezen, tenzij je aannemelijk kan maken dat een duurder systeem beter is. Onze taak verandert. Wij leggen de mogelijkheden voor aan de klant, met medeneming van technische mogelijkheden, comfortwensen, normeringen op het gebied van energieverbruik, en uitgaand van de situatie bij de klant thuis of op de werkplek. Het is behoorlijk complex.”

 

Reageer op dit artikel