artikel

Warmtepompen maken jaren 60-flat aardgasvrij

klimaattechniek

De iconische flat Hoog Lindoduin in Scheveningen ondergaat een grondige transformatie. Voor de aardgasloze verwarming en passieve koeling van de woningen worden 60 bronnen geboord die de individuele warmtepompen in de 182 woningen voeden.

Warmtepompen maken jaren 60-flat aardgasvrij
De jaren 60-flat Hoog Lindoduin in Scheveningen wordt ingrijpend gerenoveerd.

Tekst: Joop van Vlerken

 

“In eerste instantie zou het gebouw niet gasloos worden.” Dat vertelt Gerard Beugelsdijk, projectleider bij BAM Wonen, over het nieuwe warmteconcept voor de transformatie van het appartementsgebouw Hoog Lindoduin in Scheveningen. “In de eerste tender gingen wij er nog vanuit dat elke woning een eigen cv-ketel zou krijgen.”

 

Gasloos gebouw

“Vervolgens kwam het idee van Vestia om het gebouw gasloos te maken omdat het nog vijftig jaar mee moet. Het past ook in de landelijke ambitie om voor 2050 alle woningen gasloos te maken. We zitten nu precies in deze transitie en de woningcorporatie zag het als een grote kans om het gebouw gereed te maken voor de toekomst. Het is goed dat er nu voor gasloos gekozen is. Als we het gebouw op een later moment in bewoonde staat hadden moeten voorzien van warmtepompen, was dat erg lastig geweest.”

 

Renovatie nodig

De flat met 14 verdiepingen aan de Westduinweg in Scheveningen werd in 1963 opgeleverd en bevat 182 galerijwoningen. Een grootschalige renovatie was hard nodig, vertelt Beugelsdijk. “Het gebouw is gedateerd en de balkon- en galerijplaten waren echt op. Ook energetisch was het gebouw uit de jaren zestig niet meer up-to-date. Sommige woningen waren zelfs nog uitgerust met enkelglas.”

Omdat er ingrijpend gerenoveerd wordt, zijn alle bewoners naar andere woningen verhuisd. Zij kunnen, als ze willen, terugkeren in het gebouw waar opnieuw 143 sociale huurwoningen gerealiseerd worden. Nog eens 39 woningen worden na de werkzaamheden verhuurd in de vrije sector. De werkzaamheden voor de renovatie zijn in het najaar van 2018 gestart en lopen tot het laatste kwartaal van 2020.

 

Betonnen casco

Hoog Lindoduin ondergaat een volledige transformatie. De balkons, galerijen en gevels worden vervangen, net als de keukens, badkamers en toiletten en er wordt gevel- en geluidsisolatie aangebracht. Het gebouw is op dit moment helemaal teruggebracht tot het betonnen casco, vertelt Beugelsdijk.

“De betonnen constructie levert meteen ook de grootste bouwkundige uitdaging op, want het beton dat destijds gebruikt werd, is niet van dezelfde kwaliteit als die we tegenwoordig produceren. De sterkte van het beton fluctueert. We hebben veel berekeningen gemaakt om te zorgen dat de constructieve sterkte geborgd blijft.”

De grootste uitdaging is in dit gebouw dan ook het vastmaken van nieuwe elementen aan het casco, meent Beugelsdijk. “De nieuwe consoles en betonplaten vastmaken aan de bestaande constructie is het moeilijkst. We moeten heel alert zijn op het overbrengen van de krachten op het bestaande beton.”

 

Bodemsysteem

Beugelsdijk legt uit waarom voor een warmtepompsysteem is gekozen op basis van bodemenergie. “BAM Energy Systems is op zoek gegaan naar het meest geschikte warmteconcept voor deze appartementen. Ze kwamen al vrij snel uit bij het bodemsysteem, want dat is nog steeds de meest effectieve manier van verwarming. Luchtwarmtepompen zijn ook overwogen, maar het is in zo’n flat toch wel een opgave om dan alle buitenunits kwijt te kunnen.”

 

Totaalconcept met warmtepomp

Volgens Francois Longayroux, projectadviseur bij Itho Daalderop was het daarnaast het totaalconcept van zijn bedrijf dat de aannemer over de streep getrokken heeft. “Alle componenten die worden toegepast, zoals warmtepomp, balansventilatie met wtw en vloerverwarming worden onder één dak ontwikkeld. Hierdoor is alles op elkaar afgestemd.”

 

Bodemwisselaar

De warmtepompen worden aangesloten op een verticale gesloten bodemwisselaar die met water gevuld is. Doordat de woning zeer goed wordt geïsoleerd kan ook het benodigde verwarmingsvermogen hierop worden afgestemd en zullen de toegepaste warmtepompen vele malen kleiner gedimensioneerd kunnen worden ten opzichte van de traditionele cv-ketel. Daarmee worden de woningen op lage temperatuur verwarmd, met behulp van vloerverwarming, vertelt Longayroux.

 

Technische ruimte

De woningen zijn met 60 m2 niet groot. Toch werd er een kleine technische ruimte gecreëerd voor de warmtepomp, het opslagvat en de ventilatie-unit, legt hij uit. “De compacte warmtepomp heeft samen met het voorraadvat de afmeting van een koelvriescombinatie en levert toch goede rendementen.”

 

Isolatie is voorwaarde

In totaal worden 60 bronnen van 240 meter diepte geboord die alle woningen van warmte en koude voorzien. Elke woning krijgt een eigen warmtepomp en opslagvat voor 150 liter warm tapwater. Belangrijke voorwaarde voor de toepassing van dit energieconcept is goede isolatie, vertelt Longayroux. “De schil moet goed aangepast worden om de warmtevraag van het gebouw te beperken. Het hoogste rendement haal je uit de beperking van de warmtevraag. Omdat de renovatie zo grootschalig is aangepakt, wordt uiteraard de isolatie ook maximaal toegepast.”

 

Koeling met warmtepomp

Naast verwarming zorgen de individuele warmtepompen ook voor passieve koeling, vertelt Longayroux. “In de winter onttrekt de warmtepomp warmte aan de bodem voor verwarming van de woning en het maken van tapwater. In de zomer verloopt het proces omgekeerd en wordt koude uit de bodem gehaald en de aanwezige warmte in de woning afgevoerd naar de bodem. Dit noemen we regeneratie. Daarmee zorgt de warmtepomp ervoor dat er voldoende energie in de bodem is voor een volgend stookseizoen. We onttrekken warmte aan de bodem en volgens de Nederlandse wet moet je die ook weer terugbrengen. Zo kan de woning 4 tot 5 graden gekoeld worden ten opzichte van de buitentemperatuur, wat zeer comfortabel is in de zomerdagen.”

 

Renovatie in plaats van sloop

De keuze voor uitgebreide renovatie in plaats van voor sloop en nieuwbouw heeft veel te maken met de locatie van het gebouw, vertelt Beugelsdijk. “We hadden ook helemaal kunnen slopen. Maar dan hadden we waarschijnlijk niet hetzelfde aantal woningen terug kunnen brengen, omdat we bij nieuwbouw moeten voldoen aan de huidige regelgeving, met de parkeernormen van vandaag. Daarnaast is het ook een iconisch gebouw, dat zeker net na oplevering in de jaren zestig veel bezoekers trok. Er waren mensen die een dagtrip maakten om het uitzicht vanuit het hoge gebouw te bekijken.”

 

Reageer op dit artikel