artikel

Prefabinstallaties voor Overijsselse starterswoningen

klimaattechniek

In het Overijsselse Lemelerveld worden tien energiezuinige starterswoningen gebouwd waarin veel prefabelementen zijn verwerkt. Niet alleen de riool en het afgiftesysteem, maar ook de kant-en-klare ventilatiewarmtepomp. Op minder dan een vierkante meter en in één kast worden ventilatie, verwarming en warm tapwater verzorgd.

Prefabinstallaties voor Overijsselse starterswoningen

Tekst Joop van Vlerken

“Het is niet de eerste keer dat we met prefab werken, maar in dit project komen wel verschillende elementen samen.” Aan het woord is Guido Hulsman van Hulsman Installaties. Voor de bouw van tien energiezuinige starterswoningen aan de Marke in Lemelerveld paste zijn bedrijf verschillende prefabelementen toe.  

 

Ventilatiewarmtepomp met boilervat 

Een belangrijk onderdeel van de installatie is de F730 ventilatiewarmtepomp van Nibe. Hulsman: “Dit toestel is helemaal compleet en geprefabriceerd. Het is verwarming, ventilatie en warmtapwaterbereiding in één element.” Ronald Scheffer van Nibe vertelt om wat voor warmtepomp het gaat. “Het is een ventilatiewarmtepomp met een boilervat van 180 liter in één behuizing van 212 x 60 x 62 centimeter. Daar hoeven alleen de ventilatiekanalen, leidingen en elektriciteit nog op aangesloten te worden.” 

 

Riolering kant-en-klaar 

Niet alleen de woninginstallatie is prefab, ook het riool en andere elementen zijn vooraf ontworpen en gefabriceerd, vertelt Hulsman. “De riolering is kantenklaar gemaakt in de fabriek en konden we precies zo in de fundering en op de verdieping plaatsen. Dat is mogelijk doordat we vooraf het ontwerp van de woning in 3d hebben gemaakt. Je werkt in de programmatuur met exacte maten die overeen komen met de werkelijkheid.”  

 

Vloerverwarming met prefabmatten 

Ook het afgiftesysteem in de woning werd vooraf ontworpen en geproduceerd, vertelt Hulsman. “Voor de vloerverwarming hebben we prefabmatten gebruikt die op de exacte maten van de ruimten gemaakt kunnen worden. Deze stalen matten rollen we vervolgens uit in de ruimte en kunnen zo aangesloten worden op de verdelers. 

 

Onderdaks installeren 

De kant-en-klare ventilatiewarmtepomp heeft in dit project meerdere voordelen, vertelt Scheffer. “Je hoeft niet door de schil heen en kunt alles onderdaks oplossen op een vloeroppervlakte van minder dan een vierkante meter. Bovendien is er geen buitenunit en zijn de installatiekosten lager dan bij andere systemen.”  

 

Rendement ventilatiewarmtepomp 

Dat ventilatiewarmtepompen in Nederland nog niet breed toegepast worden, heeft volgens Scheffer meerdere oorzaken. “In de Scandinavische landen wordt de ventilatiewarmtepomp al drie decennia toegepast, maar hier in Nederland is het nog geen bekende optie. Daarnaast is het rendement van de ventilatiewarmtepomp niet zo goed als bijvoorbeeld bij bodemwarmtepompen en luchtwarmtepompen. Dat zie je ook terug in de epc-berekeningen, waar de ventilatiewarmtepomp net wat minder scoort.”  

 

Voorwaarden ventilatiewarmtepomp 

Voor het toepassen van een ventilatiewarmtepomp moet de woningen aan een aantal eisen voldoen, legt Scheffer uit. “De woning moet natuurlijk goed geïsoleerd zijn, maar niet extreem. Daarnaast is een lagetemperatuurafgifte zoals vloerverwarming belangrijk en er moet natuurlijk een ventilatiesysteem in de woning zitten.” 

 

Kleine woningen 

Scheffer vertelt dat ventilatiewarmtepompen vooral interessant zijn voor kleinere woningen. “In hoogbouw is het bijvoorbeeld lastig om buitenunits te plaatsen en dat geldt eigenlijk ook voor kleine eengezinswoningen. Dan is een ventilatiewarmtepomp veel handiger en bij een warmtevraag tot 5 kW is het gewoon een goede oplossing.”  

 

Warmtapwaterbereiding 

Doordat de componenten voor warm tapwater, verwarming en ventilatie in een kast verwerkt zijn, is het ruimtebeslag van de installatie beperkt. “Je kunt de installatie indien nodig ook in tweeën delen, zodat je de warmtepomp en de ventilatie op zolder neerzet. Het element voor de warmtapwaterbereiding kun je dan in een bergkast op de begane grond plaatsen, dichter bij de tappunten voor warm water.”  

 

Niet energieneutraal 

Met het toepassen van de innovatieve installaties zijn de woningen nog niet energieneutraal, vertelt Hulsman. “De woningen zijn wel energieneutraal te maken als er voldoende zonnepanelen op het dak geplaatst worden. Daarom is in het ontwerp het dak wat groter gemaakt, zodat er meer zonnepanelen op passen. De bewoners konden als optie 15 zonnepanelen nemen, dat hebben ze uiteindelijk allemaal gedaan. Daarmee zijn de woningen bij normaal gebruik energieneutraal.”  

 

Warmte uit ventilatielucht 

De warmte voor de woningen wordt niet uit de buitenlucht gehaald zoals bij luchtwarmtepompenmaar uit de ventilatielucht. Scheffer: “Normaal wordt ventilatielucht van rond de 21 graden zo naar buiten geblazen. Met de ventilatiewarmtepomp halen we de warmte uit die lucht en gebruiken die om de woning te verwarmen.”  

 

Ventilatiedebiet 

Omdat de meeste bewoners hun ventilatiesysteem bijna nooit op de hoogste stand hebben staan, rekenen ze daar bij NIBE ook niet mee. “Het maximale ventilatiedebiet van 470 m3 wordt in een woning eigenlijk nooit gehaaldDaarom rekenen we met het gemiddelde ventilatiedebiet van 125 m3, bij de meeste ventilatiesystemen is dat de laagste stand. Hiermee kunnen we de woning prima verwarmen. Als de buitentemperatuur extreem laag is, bijvoorbeeld lager dan -5 graden, springt het elektrisch element bij. Het gemiddelde jaarCOP ligt dan op 3,2.”  

 

Tijdwinst door prefabriceren 

Naast de voor de hand liggende voordelen van prefabriceren zoals snelheid en lagere kosten, heeft prefab ook nadelen legt Hulsman uit. “Je levert in op flexibiliteit. Je moet het werk ook veel beter voorbereiden. Daar gaat veel tijd in zitten. Op de bouw levert het tijdwinst op, maar in de voorbereiding gaat juist meer tijd zitten.” In dit project wogen de voordelen op tegen de nadelen, vertelt de installateur.  

 

Seriematig werken 

“We doen meestal grotere vrijstaande woningen of twee-onder-een-kap-huizen. Daar is seriematig werken vaak niet mogelijk. Zelfs in dit project zijn niet alle woningen hetzelfde, omdat de verschillende bewoners toch weer andere keuzes maken. Maar als de indelingen grotendeels hetzelfde zijn, is prefab bouwen goed te doen.”  

Maar er moet zeker vooraf dus meer tijd in prefabbouwen gestoken, legt Hulsman uit. “Die voorbereidingstijd kun je alleen terugverdienen als het om woningen gaat die min of meer hetzelfde zijn en dan ook pas vanaf vier woningen.”  

 

Minder vakkennis 

Hulsman ziet het nog niet gebeuren dat hij minder mensen in dienst hoeft te nemen. “In de praktijk heb ik de monteurs hard nodig. Door prefab wordt hooguit de productie per persoon hoger. Maar dan zou ik eerder omvangrijkere klussen aan kunnen nemen. Wat wel verandert is dat ik mensen in kan zetten die misschien wat minder vakkennis hebben. Bij prefabinstallaties is het werk toch minder complex en makkelijker uit te voeren.” 

 

 

Reageer op dit artikel