artikel

Energieneutraal pand met tweedehands installatiemateriaal

klimaattechniek

Het Amsterdamse kantoor van advies- en ingenieursbureau Royal HaskoningDHV is bijzonder. Niet alleen omdat de voormalige Volkswagengarage een creatieve broedplaats is, maar ook door de toepassing van tweedehands radiatoren, tweedehands lichtarmaturen en een gereviseerde koelmachine.

Energieneutraal pand met tweedehands installatiemateriaal

Tekst: Katja van Roosmalen

Het is een mooie middag in september als Gawalo op uitnodiging van Frits Smedts op bezoek gaat bij Royal HaskoningDHV in Amsterdam. Eerder vertelde de Director Services, Workplace Solutions al telefonisch welke impact de circulaire aanpak heeft op zijn organisatie. “Deze manier van cocreatie opende onze ogen en geeft onze hele organisatie een gevoel van trots. Samen hebben we dit pand ontwikkeld, met ambitie, maar vooral ook met duidelijke doelen.”

Het avontuur begon voor het ingenieursbureau twee jaar geleden. “We hadden een aantal ambities gedefinieerd, die we wilden waarmaken binnen een aantal randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden waren onder andere dat de financiële ruimte hetzelfde was als het huisvestingsbudget op de vorige locatie, we wilden een huurcontract afsluiten voor maximaal vijf jaar en de locatie mocht niet meer dan tien loopminuten verwijderd zijn van een treinstation. Daarnaast wilden we ons nieuwe onderkomen 1 januari 2017 betrekken.”

Energieneutrale werkomgeving met circulaire materialen

Op zijn zachts gezegd was alleen het invullen van de randvoorwaarden al hoog gegrepen, want een pand, dat was nog niet eens in het vizier! En dan was er ook nog een lijst met doelen. Smedts: “Want we vonden het ook belangrijk om een energieneutrale gezonde werkomgeving creëren, daarbij zoveel mogelijk gebruik te maken van circulaire bouwmaterialen en een multifunctionele invulling geven aan het gebouw. Gaandeweg is aan die doelstellingen ook nog samenwerking toegevoegd.”

Hij vertelt verder dat een ander belangrijk thema ‘ontwikkelbaarheid’ was. “We wilden geen kant-en-klaar pand of concept. In onze visie leidt zelf ontwikkelen tot een trots gevoel bij medewerkers. Als we zelf ons kantoor mee ontwikkelen is het veel meer eigen en een heel andere beleving.”

Terwijl hij het vertelt opent een jongensboek zich. Want zelf ontwikkelen in combinatie met geen pand op het oog hebben, leidde tot uren in de auto met adviseur Micha van Wijngaarde om panden te bekijken, variërend van een oude bakkersschool tot een kerk, een open ruimte onder de A2 en de Volkswagengarage.

Vierduizend vierkante meter op een vloer

“Zoals het er nu bijstaat, zo was het niet toen we hier kwamen. Ter illustratie: er stond een zwerver tegen de muur te plassen en binnen was het rommelig en donker. Kortom: het zag er desolaat uit.” Toch weerhield die eerste impressie RoyalHaskoningDHV er niet van om serieus de mogelijkheden van dit gebouw te onderzoeken. “De openheid sprak ons aan. Er is hier vierduizend vierkante meter op één vloer, dat vind je nergens in de gemeente Amsterdam. Zulke grote open vloeren zijn fantastisch.”

Het voormalige Volkswagengarage in stadsdeel Westpoort heeft vierduizend vierkante meter op één vloer.

In potentie was het dus een geweldig onderkomen, maar: hoe ging het verder met het budget? Het ingenieursbureau wilde niet investeren en had alleen een huisvestingsbudget opgesteld voor de komende vijf jaar. Smedts: “De basisprijs van dit gebouw bedraagt per vierkante meter een derde van het oude pand. Daar krijg je echter geen kantoorpand voor, maar slechts de schil van een bedrijfspand. Tussen die een derde en 100% van de huurprijs moet er dus een pakket ingebracht worden aan installaties en bouwmaterialen om daarmee een kantooromgeving te bouwen.” Kleine bijkomstigheid: de eigenaar van het pand was niet bereid te investeren. “Daarom moesten we op zoek naar een externe financier die bereid was om geld beschikbaar te stellen.”

Ambities versus budget, energiezuinig versus circulair

“De uitdaging waar we voor stonden was: hoe gaan we de ambities waarmaken binnen het gestelde budget?”, vult Geert Filippini aan. “We hadden alleen een casco; bouwkundig en installatietechnisch moest er veel gebeuren. Bouwkundig was een grote financiële post, denk aan de akoestiek, maar ook de realisatie van de vergaderruimtes in oude BAM-containers. Daarvoor moesten we de pui doorbreken. En dan is er nog de discussie tussen de verschillende ambities. Energiezuinig en circulair botst. De oplossing vonden we door eerst te kijken naar de mogelijkheden van het gebouw en bijvoorbeeld in kaart te brengen over welke middelen we konden beschikken.”

Diverse mogelijkheden passeerden de revue. “Zo onderzochten we of lagetemperatuurverwarming en het realiseren van bronnen hier energetisch en milieutechnisch aantrekkelijke alternatieven waren. Geen van beide bleek het geval omdat het pand reeds stadsverwarming had die gevoed wordt door de restwarmte van de afvalverwerker. Dat is redelijk duurzaam, behoeft minimale aanpassingen en paste bovendien beter in het financiële plaatje. De bijpassende radiatoren zijn circulair, deze zijn tweedehands en kregen bij ons een nieuw leven.”

Op zoek naar tweedehands radiatoren

Vraag is echter: waar vind je genoeg radiatoren om 4.000 BVO te verwarmen? Een paar radiatoren zijn nog wel te traceren op Marktplaats, maar zulke grote partijen worden zelden aangeboden. Filippini: “Dit traject doorliepen we samen met BAM; het was een leerproces voor ons beiden. Want was de eerste reactie ‘Tweedehands radiatoren dat doen we natuurlijk niet! Onvindbaar! Hoe gaan we om met de roestplekken en eventuele lekkages? Dat voorstel van jullie gaat nooit lukken’, tijdens de tweede meeting werd er toch aarzelend gezegd dat ze misschien wel een partij wisten om te benaderen. En aan het eind van de maand was er een opkoper gevonden die net een pand had gesloopt waarvan de (zeven jaar oude) radiatoren goed afgedopt waren én zeer bruikbaar.”

De zeven jaar oude radiatoren uit een net gesloopt pand waren goed afgedopt én zeer bruikbaar.

Het was de eerste stap in een proces dat zich steeds verder ontvouwde. Zo was de opkoper ook nog brandhaspels en wc-potten in het gebouw tegengekomen en ook daarvan kregen ze bericht. Er volgden appjes met foto’s van deuren met de mededeling ‘morgen kijken? Contant afrekenen’.

Database voor gebruikte bouwmaterialen

Dat klinkt allemaal erg goed, maar tegelijk ook niet meer echt van deze tijd. Filippini: “Dat is ook zo, maar dat heeft een reden: er was nog geen database voor gebruikte bouwmaterialen. Eigenlijk gek, want er zijn nog zo veel goede installatiecomponenten die nog makkelijk jaren mee kunnen, maar omdat niemand weet waar die radiatoren, armaturen en installaties zijn, worden ze niet gebruikt. Inmiddels is die database er wel gekomen, deze transformatie en Circl (van ABN-AMRO) vormden het startpunt voor het Circular Building Platform.”

Maar terug naar de installatietechniek: hoe ging het verder na de radiatorvangst? “Door met andere ogen te kijken bleken er steeds meer goede materialen beschikbaar te zijn. Zoals de TL5-armaturen die we vonden in Rotterdam. Een maand na de oplevering van een groot gebouw, besloot de huurder dat er andere verlichting moest komen. De armaturen lagen daarna meer dan een jaar te verstoffen in een loods, tot wij aangaven ze te willen gebruiken.” Het enige waar je op zo’n moment wel tegenaan loopt is het lichtontwerp. “Welke armaturen en hoeveel armaturen het precies waren, daar was geen beschrijving van.”

Flexibel ontwerp ventilatie en koeling

Het hele proces vergde dus veel creativiteit, maar precies over dat traject zijn de mannen erg enthousiast. “Het was een zoektocht naar producten die er vaak nog niet waren. In het ontwerp hielden we daar rekening mee. Voor de ventilatie en de koeling van het pand hebben we zo twee concepten uitgewerkt; ontwerp A was alles ventileren en koelen met lucht, ontwerp B omvatte een kleinere luchtbehandelingskast aangevuld met fancoil-units. De keuze die we zouden maken was afhankelijk van wat we tweedehands konden verkrijgen, vervolgens zouden we het ontwerp verder uitwerken.”

Ontwerp A was alles ventileren en koelen met lucht, ontwerp B omvatte een kleinere luchtbehandelingskast aangevuld met fancoil-units.

Daarmee waren ze er nog niet, want ook contractueel moest alles goed geregeld zijn. “We vonden een luchtbehandelingskast. Deze was tweedehands, circulair en had voldoende capaciteit. Kortom: hij voldeed helemaal. Alleen … wij hadden de handtekening nog niet onder het huurcontract gezet en BAM durfde het niet aan om te investeren in de installatie.”

Weinig circulaire vragen in de markt

Iets waar Smedts wel begrip voor op kan brengen: “Vergeet niet hoe weinig circulaire vragen er gesteld worden in de markt: het is nog onontgonnen gebied.” Maar dat neemt niet weg dat toen het contract was getekend, de luchtbehandelingskast al een andere eigenaar had. Fillipini: “Daarom – en omdat fancoil-units moeilijk verkrijgbaar zijn – kozen we voor een grote nieuwe luchtbehandelingskast Deze is gekoppeld aan een gereviseerde tweedehands koelmachine. Achteraf een goede keuze, omdat een nieuwe luchtbehandelingskast aan de laatste energierichtlijnen voldoet, meer mogelijkheden biedt en dus rendabeler is.”

Reageer op dit artikel