nieuws

Hoe schadelijk is houtstook in Nederland?

energie

Is het stoken op hout en biomassa ongezond en dus ongewenst? Daarover vinden felle discussies plaats. In opdracht van RVO.nl maakten twee adviseurs een ‘Kennisdocument houtstook in Nederland’ om ‘bij te dragen aan een genuanceerde maatschappelijke discussie’.

Hoe schadelijk is houtstook in Nederland?

Het ‘Kennisdocument houtstook in Nederland’ werd in opdracht van RVO Nederland geschreven door Jaap Koppejan van chemisch ingenieursbureau Procede Biomass BV uit Enschede en Frans de Bree van Buro Blauw BV uit Wageningen, een ingenieursbureau gespecialiseerd in luchtkwaliteit.

 

Warmteopwekking met biomassa

Volgens de samenstellers maakten ze “een document waarin gedragen kennis en feitelijkheden rond het stoken van hout zijn weergegeven”. De auteurs willen een feitelijk overzicht geven van de warmteopwekking in de gebouwde omgeving met behulp van biomassa. Op die manier willen ze bijdragen aan een genuanceerde maatschappelijke discussie.

 

Houtstook door particulieren en bedrijven

De samenstellers keken naar de verwarming met hout door particulieren in open haarden en kachels en bedrijfsmatige toepassingen van houtstook in de gebouwde omgeving, bijvoorbeeld voor het verwarmen van zwembaden, kantoren en andere utiliteitsgebouwen.

 

Houtgestookte warmtenetten

Als bovengrens voor houtgestookte ketels in de gebouwde omgeving hebben de auteurs een vermogen van 5 MW aangehouden. Dat is volgens de samenstellers “een typische schaalgrootte waarop houtgestookte warmtenetten worden toegepast.”

 

Kwart van duurzame energie

Volgens het CBS wordt er op dit moment ongeveer 19 PJ aan hout verbrand in ruim een miljoen particuliere open haarden, houtkachels en pelletkachels bij particulieren en 6 PJ in houtgestookte ketels bij bedrijven. Bijna een kwart van de duurzame energie in Nederland wordt opgewekt door de verbranding van biomassa.

 

Bron van fijnstof

Particulieren vervangen hun open haarden en oudere toestellen in toenemende mate door modernere en schonere houtkachels en pelletkachels. Hierdoor daalt de uitstoot aan fijnstof ondanks een toenemende warmteproductie. Maar omdat de uitstoot van fijnstof uit andere landelijke bronnen (verkeer, industrie e.d.) sneller afneemt dan de uitstoot van particuliere houtstook, komt deze sector toch steeds meer in beeld als een significante bron van fijnstof, aldus de auteurs.

 

Uitstoot fijnstof door particuliere houtstook

Particuliere houtstook is op dit moment verantwoordelijk voor ruim 11% (1755 ton) van de landelijke fijnstofuitstoot. De onderzoekers merken daarbij op dat dit alleen gaat over waarden gemeten in de schoorsteen bij hoge temperatuur. Door fysische en chemische reacties van koolwaterstoffen in damp of gassen in de schoorsteen, kunnen direct na de schoorsteen nog secundaire aerosolen worden gevormd. Hierdoor kan de feitelijke bijdrage van houtstook aan de fijnstofconcentratie in de omgeving veel hoger uitvallen.

 

Pieken fijnstof op lokaal niveau

Op lokaal niveau en op sommige momenten kan de bijdrage van houtstook aan de lokale omgevingsconcentraties van fijnstof aanzienlijk hoger zijn dan het landelijk gemiddelde. Volgens ECN kunnen houtkachels in woonwijken die tegelijk branden in de winter tot 30 à 39% van de fijnstofconcentraties veroorzaken.

 

Uitstoot fijnstof door houtgestookte ketels

Naast houtkachels en open haarden zijn er ook steeds meer houtgestookte ketels. Deze wekken momenteel ongeveer 5,6 PJ aan warmte op. De totale fijnstofuitstoot van deze ketels is volgens dit rapport ongeveer 108 ton per jaar. Oude ketels die eerder in de landbouw zijn geplaatst, hebben vaak geen nageschakelde rookgasreiniging. Die zijn dan ook vervuilender dan nieuwe. Bij nieuwe projecten moet worden voldaan aan de eisen uit het Activiteitenbesluit, waarbij nageschakelde rookgasreiniging noodzakelijk is.

 

Grote verschillen tussen oude en nieuwe kachels en ketels

Er zijn volgens het rapport grote verschillen in energetisch rendement, uitstoot en gezondheidseffecten tussen de verschillende typen kachels en ketels. Dit is vooral afhankelijk van de leeftijd van het toestel, hoe het wordt gestookt, wat de kwaliteit is van de brandstof en hoe het toestel is geïnstalleerd.

 

Hogere uitstoot bij oude ketels

Open haarden, oudere kachels en oudere ketels hebben een veel hogere uitstoot dan nieuwere kachels en ketels. Ook verschillen rendement en uitstoot in de praktijk zowel bij kachels als ketels aanzienlijk van de typekeuring.

 

Verschil in schadelijkheid

Hoe schadelijk een uitgestoten stof is, verschilt ook sterk per toestel, zegt het rapport. Het fijnstof uit een oudere houtkachel bestaat vooral uit roet en teren. Die lokken een sterke reactie op celweefsel uit. Het fijnstof uit een goed brandende pelletkachel of een volautomatische ketel bestaat vooral uit zouten, waarop celweefsel veel minder sterk reageert.

 

Invloed houtstook op de luchtkwaliteit

Voor verschillende typen toestellen hebben de samenstellers modelmatig berekend in welke mate deze de luchtkwaliteit in stedelijk gebied verslechteren. Daaruit trekken de adviseurs de volgende conclusies:

  • Een moderne houtgestookte ketelinstallatie die duizenden woningen verwarmt, heeft direct rondom de centrale een lagere impact op de jaargemiddelde fijnstofconcentratie dan een enkele conventionele houtkachel die af en toe wordt gestookt.
  • Houtkachels zorgen nauwelijks voor een verhoging van de jaarlijkse fijnstofconcentratie. In stedelijk gebied is dat gemiddeld 26 µg/m3 voor PM10 en 18 µg/m3 voor PM2.5. Lokale fijnstofconcentraties kunnen tijdelijk wel fors oplopen en dan overlast veroorzaken, bijvoorbeeld tijdens ongunstige weerscondities (temperatuursinversie, windstilte, etc.) en door slecht stookgedrag.
  • In het meest ongunstige scenario bedraagt de impact op de lokale luchtkwaliteit (PM 2.5 concentratie) op 10 meter afstand ca. 80 µg/m3 voor open haarden en 50 µg/m3 voor conventionele kachels. Dit leidt tot een matig tot onvoldoende woon- en leefklimaat.

 

Overlast houtstook blijft

Al bij al is er dus geen reden tot paniek, zegt het rapport. Wel zullen er ook in de toekomst nog ‘vervelende gevallen van overlast blijven voorkomen’. Dat komt volgens de auteurs omdat er tot 2022 in Nederland vrijwel geen kwaliteitseisen worden gesteld aan de houtkachel. Ook is het moeilijk om overlast objectief vast te stellen en daarop te handhaven.

 

Lees ook:

Energieconcepten voor aardgasvrije gebouwen

Misverstanden over pelletkachels en biomassaketels (whitepaper)

Reageer op dit artikel