nieuws

Zuid-Holland worstelt met warmtenetten

energie

In de paper ‘Warmtenetten in de energietransitie’ inventariseert Natuur & Milieu de knelpunten bij het realiseren van duurzame warmtenetten. Dat doet de stichting op basis van de ervaringen in Zuid-Holland, een provincie met veel kansen en ambities op het vlak van warmtenetten. 

Zuid-Holland worstelt met warmtenetten

Hiervoor heeft Natuur & Milieu interviews gehouden met zeven gemeenten in Zuid-Holland en 1 vertegenwoordiger van de provincie.

Tijdens de interviews zijn vragen gesteld over:
• De rol die de gemeente kan/wil vervullen in de warmtetransitie
• De plannen om wijken van het gas te halen en om nieuwe warmtenetten aan te leggen
• Ervaringen met warmtenetten
• Belemmeringen om de warmtetransitie te realiseren
• Verwachtingen en wensen ten aanzien van de Rijksoverheid

 

Meer warmtenetten of warmtenetten uitbreiden

De geïnterviewde Zuid-Hollandse gemeenten willen meer warmtenetten of willen bestaande warmtenetten uitbreiden, zo blijkt uit de interviews. Het aanleggen of uitbreiden van warmtenetten is nodig en nuttig omdat de gebouwde omgeving aardgasloos moet worden. Warmtenetten zijn in Zuid-Holland een goed alternatief, omdat er een groot aanbod van restwarmte is en geothermie mogelijk is. Er is in Zuid-Holland relatief veel vraag naar warmte dichtbij de bron. In deze provincie lijkt het aanbod geen groot probleem: er is een enorme potentie voor restwarmte en geothermie. Het tempo wordt bepaald door de groei van de vraag en de aanleg van infrastructuur.

Belemmeringen voor de energietransitie

Volgens Natuur&Milieu leverde het interview ondanks deze gunstige condities een indrukwekkende lijst met belemmeringen op. De geraadpleegde gemeenten vinden dat zij nog niet goed in staat zijn om de warmtetransitie te realiseren. Hun rol en die van anderen is niet helder, onzeker, staat ter discussie en/of is niet goed geborgd in wetgeving. Bevoegdheden en/of taken ontbreken. De onderzoekers zijn ervan overtuigd dat deze problemen niet alleen gelden voor de energietransitie in de provincie Zuid-Holland, maar ook voor de rest van Nederland. Daarom vinden de onderzoekers dat de Rijksoverheid deze klachten van gemeenten ter harte moet nemen en moet helpen oplossen.

Knelpunten bij het realiseren van duurzame warmtenetten

Te weinig bevoegdheid voor aanleg van warmtenetten

Een gemeente kan bijvoorbeeld niet genoeg sturen op de aanleg van warmtenetten. Het eindbesluit om een warmtenet wel of niet aan te leggen ligt niet bij de gemeente maar bij commerciële partijen. Hiermee wordt het lastig om de realisatie van een warmtenet af te dwingen. Ook worstelen gemeentes met lokale initiatieven en hoe deze een plek moeten krijgen in de warmteplannen van de gemeente. Tot slot kan een gemeente weinig invloed uitoefenen op een partij voor uitbreiding van een warmtenet of  voor het invoeden van een nieuwe bron.

Warmtemarkt te commercieel

De warmtemarkt is commerciëler dan de gas- of elektriciteitsmarkt. Transport en netten zijn niet onafhankelijk, er is geen splitsing tussen transport en productie of levering. Bovendien zijn monopoliesituaties ontstaan en dreigen meer monopolies. Uitbaters van warmtenetten sluiten vaak alleen woningen aan als dat commercieel aantrekkelijk is. Daardoor blijven in straten of wijken ‘witte vlekken’ bestaan van woningen of gebouwen met een gasaansluiting. Het aansluiten van die gebouwen op een gepland warmtenet zou daarentegen hogere toekomstige kosten kunnen verminderen.

Te weinig concurrenten voor netbeheer

Regionale netbeheerders hebben niet de wettelijke taak het warmtenet aan te leggen en te beheren. Gemeenten zijn daardoor voor netbeheer afhankelijk van commerciële partijen die vaak ook de warmte leveren en een concessie hebben voor bepaalde tijd. Soms is deze partij ook producent van warmte. De concurrentie is daarbij beperkt: weinig bedrijven kunnen een warmtenet beheren en een ervan kan een voordeel hebben doordat hij al een netwerk beheert in de gemeente.

Leveringszekerheid warmte in gevaar

Doordat een warmtenet meestal maar een bron heeft, kan de leveringszekerheid van de warmte in gevaar komen. Vaak wordt het warmtenet bovendien overgedimensioneerd op groei en op piekvraag. Het gevaar bestaat dat het dan (te) lang duurt voordat een leiding helemaal volloopt. Overdimensionering maakt het net bovendien duurder. Dat zou te voorkomen zijn door het invoeden van nieuwe lokale bronnen of warmteopslag in de wijk. Maar daar hebben commerciële eigenaren die ook warmte produceren of leveren weinig belang bij. Dat ondermijnt hun monopoliepositie.

Sturen op verduurzaming net is lastig

Gemeenten hechten aan duurzaamheid en hebben ook ambities voor de verduurzaming van de warmtenetten en de -markt. Hiervoor ontbreekt beleid of wetgeving. Op de (rest)warmtemarkt ontbreekt momenteel keuzevrijheid voor duurzaamheid van de warmtebron. Sturen op verduurzaming van het net is lastig: de verantwoordelijkheid daarvoor ligt vooral bij de warmtebedrijven en de industrie. Voor de verduurzaming van warmtenetten wordt vooral gekeken naar geothermie als bron en naar lokale bronnen. Het is daarom belangrijk dat er een open net komt, waarop grote en kleine duurzame warmtebronnen gemakkelijk kunnen worden aangesloten.

Meer financiële ruimte nodig

Ook op financieel terrein hebben de gemeenten behoefte aan aanvullende regelingen, instrumenten en middelen. Die zijn nodig voor de eigen organisatie en het lokale proces, voor het rondkrijgen van de businesscase en voor het tegemoet komen van bewoners en eigenaren. De financiering van warmtenetten komt moeilijk rond. Er is geen oplossing voor de onrendabele top en geen landelijke financieringsregeling. Ook financiële oplossingen voor bewoners en eigenaren ontbreken. Gemeenten willen vaak oplossingen voor een hele wijk en meer bronnen per net. De commerciële partijen steken echter vaak vooral in op de beste businesscase met de meeste zekerheid.

Lees meer over de knelpunten bij het aanleggen van warmtenetten in de paper ‘Warmtenetten in de energietransitie’ van Natuur&Milieu.

Over de kansen en beperkingen bij het aanleggen van warmtenetten gaat ook de whitepaper Warmtenetten in de energietransitie: kansrijk of te complex? 

Reageer op dit artikel