artikel

Energielabels: van advies naar uitvoering

energie

Bij het opstellen van een energieprestatieadvies zitten adviseurs meestal aan de voorkant en installateurs aan de achterkant van het traject. Doorgaans is er weinig informatie-uitwisseling tussen adviseur en installateur. Geldt hier: ‘schoenmaker, blijf bij je leest’, of zou meer samenwerking wenselijk zijn?

Energielabels: van advies naar uitvoering

Tekst: Marion de Graaff

“Installateurs zijn over het algemeen volgend als het om energielabels gaat”, zegt Erik Bek van IDEA Nederland. “Energieadviseurs zoals mijn collega Michel Deelen en ik maken voor een project allerlei berekeningen. Afhankelijk van het gewenste energielabel van de opdrachtgever zetten wij dan een uitgewerkt advies op papier en de installateur en of bouwkundig aannemer voert dat uit.”

“Er zijn maar heel weinig installateurs in Nederland die zelf EPA-W-berekeningen (Energie Prestatie Advies – Woningbouw) maken. Installateurs hebben hun handen vol aan het bijhouden van de technologische ontwikkelingen en kennis op het uitvoeringsvlak. Het bepalen van energielabels is een aparte discipline die bijna alleen maar wordt gedaan door adviserende partijen. Niet zo gek eigenlijk, want zo’n adviseur is daarin gespecialiseerd. Het is een complex geheel waar heel veel bij komt kijken. De installateur brengt zijn expertise in als het gaat om de uitvoering. Het is een kwestie van ‘ieder z’n vak’.”

 

Vast stappenplan voor energieprestatieadvies

De energieadviseur zit aan de voorkant van een traject, legt Erik Bek uit. “We zitten bijvoorbeeld bij een woningbouwcorporatie aan tafel die plannen heeft om een x-aantal woningen te verduurzamen. We hebben dan een vast stappenplan: we gaan op locatie kijken, maken een inventarisatie. Dat is de zogenaamde nulmeting. We gaan na hoe de schil van het gebouw in elkaar zit en hoe het staat met de gevels, vloeren, dak, ramen en deuren. Dan kijken we naar de werktuigbouwkundige installaties, waaronder mogelijk aanwezige externe warmtelevering, collectieve of individuele centrale verwarming, warmtapwaterinstallatie en de aanwezige ventilatie. Als laatste kijken we naar de doelgroep: de bewoners van het complex.”

 

Rekenen met EPA-W-software

“Na deze nulmeting gaan we het een en ander uitrekenen met behulp van EPA-W-software en bekijken welk label er mogelijk is vanuit de energie-indexen. Daarbij kijken we ook of het project in aanmerking komt voor mogelijke subsidies. Denk hierbij aan de ISDE, SDE+ of de RVV (Regeling Vermindering Verhuurderheffing) die binnenkort de STEP (Stimulering energieprestatie huursector) gaat opvolgen.”

 

Pakketten van maatregelen

Bek vervolgt: “De berekeningen en alle gegevens werken we uit tot verschillende pakketten van maatregelen, en afhankelijk van het ambitieniveau van de opdrachtgever komt daar een keuze uit. Zo’n pakket bestaat uit maatregelen op bouwkundig en op installatietechnisch gebied. Pas als de opdrachtgever heeft besloten welk pakket het gaat worden, – en daarbij is het prijskaartje natuurlijk ook een belangrijk punt – dan worden de aannemer en de installateur ingeschakeld. Zij werken de plannen uit. Aan het einde komen wij adviseurs dan weer in beeld om een en ander te checken en om uiteindelijk te bepalen wat het nieuwe label daadwerkelijk wordt.”

 

Rol van de installateur

Heeft de installateur dan alleen maar een uitvoerende rol bij de verduurzaming van een gebouw? Niet helemaal, zegt Bek: “Verduurzaming is een heel integraal verhaal. Neem een woningbouwcorporatie  met renovatieplannen om het label op te krikken. Bij zo’n proces zijn veel partijen betrokken, maar de hele transitie heeft voor de bewoners eigenlijk de grootste gevolgen. Het is heel belangrijk om draagvlak voor zo’n grote ingreep te hebben. Daar zit voor installateurs een hele belangrijke rol. De installateur is fysiek in de woning of het gebouw aanwezig en heeft direct met de mensen te maken. Hij kan veel doen om ervoor te zorgen dat de bewoners begrijpen wat er gebeurt, waarom het nodig is. Dat doet de energieadviseur natuurlijk ook als hij op locatie komt en een nulmeting maakt. Maar vaak zit er tussen dat moment en de aanvang van het werk redelijk wat tijd.”

 

Communicatie in drie fases

“Communicatie is cruciaal, en wel in drie fases. Voor de aanvang van het project moet goed worden uitgelegd wat er gaat gebeuren. Dat is de taak van de woningbouwcorporatie en van de energieadviseur. Daar hoort ook bij dat de besparing in het energieverbruik vooraf wordt ingeschat en gedeeld met de bewoners. En ook dat die beloftes worden waargemaakt, natuurlijk! De tweede fase is de periode waarin er gewerkt wordt. De installateurs – en alle andere vakmensen – zullen dan ongetwijfeld vragen van bewoners krijgen. Gemopper soms ook. Dan is het een kwestie van kunnen en willen uitleggen. Fase drie is als het werk erop zit en er een nieuwe situatie is. Dan is het belangrijk om de mensen te vertellen hoe dingen werken: de elektrische boiler, de ventilatie met ZR-rooster en noem maar op.”

 

Adviseren en installeren gescheiden werelden

Taco Klevering is manager bouwadvies bij Lievense in Apeldoorn, een multidisciplinair advies- en ingenieursbureau op gebied van bouw, infra, water en milieu. Lievense is erkend EPA-W en EPA-U adviseur en stelt maatwerkadviezen op voor allerlei projecten. Klevering en zijn collega Gertie Snip hebben ook de ervaring dat adviseren en installeren over het algemeen twee gescheiden werelden zijn. Hoe er tot een advies wordt gekomen, en hoe dat advies bij de installateur komt, hangt enorm af van het soort project, van de manier van werken, en van de vraag van de opdrachtgever.

 

Installateur op stoel van adviseur

Klevering: “Als het om een klein project gaat, en dat kan zowel in de woningbouw als in de utiliteit zijn, dan is het in de praktijk meestal zo dat de installateur op de stoel van de adviseur gaat zitten. EPA-W wordt ingezet door woningcorporaties en dan gaat het vaak om honderden woningen tegelijk die moeten worden verduurzaamd en waarvan het label dus richting B of A moet. EPA-U idem dito: bij echt grote projecten wordt er een gecertificeerd adviseur bijgehaald en anders niet.”

 

Overleg in bouwteamverband

Lievense is vaak betrokken bij dergelijke grote projecten, zowel in de W als in de U. Taco Klevering: “Wij maken dan een rapportage, aangevuld met tekeningen en daar staat precies in wat de installateur zou moeten maken. Vaak wordt een opdracht dan – voorzien van een maatwerkadvies – op de aanbestedingsmarkt gegooid. Bedrijven kunnen daar een prijs op maken en vaak wint de goedkoopste. Als het zo gaat, dan ken je de uitvoerende partij op voorhand al niet en is er dus geen contact met de installateur.”

 

Beste oplossingen voor opdrachtgever

Maar in sommige gevallen wordt er wel uitgewisseld. Snip: “Vooral als er in bouwteamverband wordt gewerkt, is er overleg en nemen we samen door wat de beste oplossingen zijn. Iedere discipline is op zijn vakgebied deskundig en levert zijn inbreng. Installateurs hebben op het gebied van de installatietechniek meer kennis in huis dan wij. Daarom sparren we graag met hen. Aan de andere kant zijn wij meer onderlegd op het gebied van de bouwkundige aspecten. Samen kun je dan uiteindelijk een beter product leveren aan de opdrachtgever. Maar de praktijk is vaak anders. Er is niet één vaste werkwijze, bij elk project werkt het weer anders.”

 

Uitvoering van maatwerkadvies

De Werkendamse Verwarmings Industrie (WVI) werkt als uitvoerende partij regelmatig samen met Erik Bek van IDEA Nederland. Projectleider Hugo van der Meijden: “Het is prettig om als installateur in contact te staan met de adviseur. Wij denken graag mee, maar laten de uitwerking van de ideeën en het rekenwerk vervolgens aan de adviseur over. Dat is zijn ‘core business’.”

“Voor vaste opdrachtgevers voeren we een maatwerkadvies ook wel uit na een aanbesteding. Dan hebben we geen contact met de adviseur, maar voeren puur uit. Nu onze werkvoorraad groot is, hebben we de vrijheid om aanbestedingen te laten schieten voor niet-vaste opdrachtgevers waarvoor al een maatwerkadvies is opgesteld. Dan ligt alles namelijk al vast, en dat maakt het soms lastig en in elk geval minder leuk. Het liefst pakken we het als een samenwerking op.”

 

Energieadvies is geen maatwerkadvies

Van veel installateurs die we vragen naar hun ervaring met het installeren op basis van een maatwerkadvies, krijgen we te horen dat ze dat nog nauwelijks doen. Een van hen wijst erop dat een energieadvies en een maatwerkadvies twee heel verschillende dingen zijn. Volgens hem geven heel veel installateurs wel energieadviezen, maar dat maakt ze nog geen gecertificeerd adviseur. Dat geldt ook voor zijn eigen bedrijf.

Hij geeft aan dat het in zijn dagelijkse praktijk nog niet vaak voorkomt dat er wordt geïnstalleerd op basis van een EPA-W of EPA-U. “Soms komt er een vraag vanuit de particuliere sector, maar dan met name als dat ten behoeve van een duurzaamheidslening of een hypothecaire lening gewenst is.”

Reageer op dit artikel