Grijs water in de wc

Drinkwater gebruiken om de wc door te spoelen, kán dat eigenlijk nog wel? Met dreigende drinkwatertekorten in de nabije toekomst voelt het een beetje raar, om “kostbaar” drinkwater zomaar door het riool te spoelen.

Grijs water gebruiken voor wc, wasmachine en het besproeien van de tuin is in theorie goed mogelijk. In de praktijk zitten er echter wel wat haken en ogen aan. Bij het aanleggen van een nieuwbouwwijk kun je er bij de aanleg van waterleidingen en riolering relatief makkelijk rekening mee houden. Omdat het een verdubbeling van het systeem betekent, is het sowieso wel duurder in aanleg. Bij het gebruikelijke systeem heb je alleen drinkwateraanvoer en de afvoer van zwart water (riolering). Wil je grijs water op wijkniveau hergebruiken, dan komt daar grijswateraanvoer en grijswaterriolering bij.

Bestaande wijken zijn lastiger

In bestaande wijken is het aanleggen van dubbele riolering en dubbele wateraanvoer lastiger. Alleen bij een grootscheepse renovatie van de woningen is het verdubbelen van de woningaansluitingen voor water en riolering logisch in te passen. Bovendien moet er voldoende ruimte voor deze extra leidingen in de ondergrond zijn. In nieuwere wijken ligt behalve zwart water riolering vaak ook al een schoonwaterriool voor het afvoeren van regenwater.

Hogere investeringen, andere winst

De hogere investeringen, die nodig zijn voor een dubbel grijswatersysteem, verdien je met de huidige lage drinkwaterprijs niet terug. Het huidige systeem met drinkwaternet en rioolwaterzuivering werkt heel efficiënt. Maar er zijn andere voordelen, die daar misschien tegenop wegen: minder verdroging, meer biodiversiteit, bescherming tegen wateroverlast.

Wetten en praktische bezwaren

Het Drinkwaterbesluit heeft nu geen voorziening voor het gebruik van grijs water in woningen – en al helemaal niet voor het leveren van grijs water aan woningen. Er zijn  nog meer wetten en regels, waar rekening mee gehouden moet worden. Je wilt geen contact tussen grijs water en drinkwater, want de kwaliteit van drinkwater moet gegarandeerd zijn. Dus je moet duidelijk maken dat het een grijs water is, en het ander drinkwater.

In het huidige systeem levert het waterleidingbedrijf het drinkwater. De rioolwaterzuiveringsinstallatie zorgt voor het zuiveren van afvalwater (zwart en grijs). Introduceer je een grijswaterleiding, dan overlappen de verantwoordelijkheden plotseling. Het grijze water dat de woningen ingaat is geen drinkwater, ook al is het misschien (bijna) net zo zuiver. Maar het is ook geen afvalwater.

Eerder geprobeerd

Op grote schaal niet drinkbaar water in huishoudens gebruiken is eerder geprobeerd, onder meer in Leidsche Rijn, Utrecht, Amsterdam en Eindhoven. Daar hadden woningen een aparte leiding voor huishoudwater, waaruit licht gezuiverd rivierwater kwam. Dat water was niet schoon genoeg om te drinken. Doordat in Leidsche Rijn een fout gemaakt was met de aansluiting, dronken sommige bewoners het huishoudwater in plaats van drinkwater. Om dat gezondheidsrisico uit te sluiten is in 2003 de levering van huishoudwater door waterleidingbedrijven in Nederland verboden.

Is er genoeg grijs water?

De oproep van de overheid om korter te douchen, zorgt voor minder grijs afval water. Zuiniger wasmachines leveren ook minder grijs water. Waterbesparende kranen en douchekoppen die bewoners installeren beperken de aanvoer van grijs water nog verder. Op termijn kan daardoor de hoeveelheid herbruikbaar grijs water afnemen. Het gemiddeld verbruik van drinkwater per bewoner per dag is nu zo’n 128 liter. Het grootste deel daarvan gebruiken we voor douchen (46,2 liter), de wasmachine (16,9 liter), aan de wastafel (8,7 liter) en met in bad gaan (5,2 liter). Meer dan de helft van het water dat we verbruiken, komt als grijs water in het riool. Voorlopig is er genoeg van, dus.

Lichtgrijs of donkergrijs

Scheid je grijs water van zwart water bij de bron, dan is niet alle grijs water even schoon of vervuild. Voor de kwaliteit van het grijze afvalwater is het systeem afhankelijk van de gebruikers. Hoe zeer het grijswater vervuild is, hangt af van de soort en de hoeveelheid schoonmaakmiddelen die bewoners gebruiken. Een RWZE kan het grijs afvalwater zuiveren, maar ook een zuiveringsproces met helofyten is mogelijk. Daarbij loopt het afvalwater door een vijver met speciale waterplanten, de helofyten. Voor een helofytenfilter mag het grijs afvalwater niet te zeer vervuild zijn. Sommige schoonmaakmiddelen mogen de bewoners dan niet meer gebruiken, zoals chloorbleekmiddel.

Helmond en Helsingborg

Bij het webinar “Circular water in a built environment” kwamen twee projecten met circulair watergebruik aan de orde. Er zijn verschillen in de definitie van grijs water. De Zweden in Helsingborg zien water uit de vaatwasser ook  als grijs water, net als douche- en badwater, en afvalwater uit de wasmachine. In Nederland is afvalwater uit de vaatwasser keukenwater, dat onder zwart water valt. Maar grote overeenkomsten zijn er ook. Grijs water is geen afval, maar een bron.

Helmond: Brainport Smart District

In Helmond verkennen KWR en Brabantwater de mogelijkheid van een dubbel leidingnet met drinkwater en grijswater. De zuivering van grijs afvalwater zou daar in een vijver in openbaar gebied moeten gebeuren. Als je grijs water wilt “opslaan” als oppervlakte water in een vijver, moet het een bepaalde kwaliteit hebben. Je bent afhankelijk van wat bewoners in hun water gooien, via douche en wastafel. Om het helofytenfilter in de vijver goed te laten werken, kunnen bewoners niet zomaar alle schoonmaakmiddelen en verzorgingsproducten gebruiken.

Helsingborg: Oceanhamnen

In de wijk Oceanhamnen in Helsingborg, Zweden, brengt een pilot van plaatselijke RWZI NSVA RecoLab circulair watergebruik al in de praktijk. Deze nieuwe wijk ligt vlak naast de zuiveringsinstallatie. Vanuit de appartementen gaan drie afvoerpijpen naar de zuivering: zwart water, grijs water en voedselresten. Voor de voedselresten zijn alle appartementen uitgerust met een voedselvermaler. De bewoner gooit eventuele etensresten in de vermaler. Met wat water ontstaat een pulp, die door de afvoer naar de zuiveringsinstallatie stroomt.

De benodigde hoeveelheid water voor de voedselvermaler wordt gecompenseerd door de toepassing van vacuümtoiletten. Deze toiletten verbruiken heel weinig spoelwater. Uit het zwartwater en uit het voedselafval wint RecoLab met behulp van anaerobe vergisting meststoffen in korrelvorm. Boeren in de omgeving bemesten hiermee landbouwgrond. Bij de vergisting wint men ook biogas. Het grijswater zuivert RecoLab tot bijna drinkwaterkwaliteit. Dat water is her te gebruiken voor wassen, wc-spoeling en om de planten water te geven. En in de toekomst misschien in een groot nieuw te bouwen zwembad.

Douchen met drinkwater, drinken van douchewater

Hoewel met zuivering van grijswater zeer zuiver water bereikt kan worden, is het niet als drinkwater gecertificeerd. Bij het douchen ontstaan aerosolen – minuscule waterdruppels, die je kunt inademen. Ook is het mogelijk dat bewoners onder de douche douchewater binnenkrijgen. Vanuit oogpunt van veiligheid is douchen met drinkwater daarom het meest veilig.

Het is mogelijk om als bewoner zelf je grijs afvalwater te zuiveren en binnen de eigen woning her te gebruiken als douchewater.  Zelfs hergebruik van gezuiverd grijs water of regenwater als drinkwater is binnen het eigen huishouden niet verboden. Dergelijk water serveren aan iemand van buiten het eigen huishouden is niet toegestaan.