artikel

‘Goed werkende ventilatie hoeft niet duur te zijn’

ventilatie

Strengere eisen in het Bouwbesluit zijn niet nodig voor een goed werkend ventilatiesysteem. Maar een goed ontwerp, een goede inregeling en beter onderhoud van ventilatiesystemen zijn geen overbodige luxe voor de kwaliteit van de binnenlucht. Juist daarbij kunnen installateurs een sleutelrol spelen.

‘Goed werkende ventilatie hoeft niet duur te zijn’
Foto: DWA

Tekst: Joop van Vlerken

“We gaan steeds luchtdichter bouwen, dus is het ventilatiesysteem van essentieel belang voor de binnenluchtkwaliteit.” Dat zegt Erik van Heuveln, voorzitter van de VLA en algemeen directeur van de Zehnder Group. “Bouwkunde en installatietechniek komen steeds meer samen in een goed integraal ontwerp van woningen. De kennis over installatietechniek is daarom erg belangrijk. Dat is een rol die installateurs zeker naar zich toe kunnen trekken. Maar ook in het conform het ontwerp installeren van de techniek, de ingebruikname en service en onderhoud spelen de installateurs een steeds grotere rol.”

 

BENG zegt niets over wooncomfort

Claudia Bouwens, programmaleider bij het Lente-akkoord, bevestigt dat ventilatie steeds belangrijker wordt, maar benadrukt dat het niet vanzelf gaat. “De BENG-eisen die in 2020 van kracht worden, zeggen niks over wooncomfort in de vorm van tocht en oververhitting of binnenluchtkwaliteit. Maar dat betekent niet dat je er geen aandacht voor moet hebben.”

 

Ventilatie net zo belangrijk als energiebesparing

“Energiebesparing mag niet ten koste gaan van de gezondheid van bewoners. Daarom zouden ventilatie en energiebesparing hand in hand moeten gaan. Met de bestaande technieken is dat al mogelijk, maar ontwerp, installatie en onderhoud van het ventilatiesysteem moet dan wel goed zijn”, stelt Van Heuveln.

Bouwens is het met hem eens dat ventilatie net zo belangrijk is als energiebesparing. “Het moet niet ‘of of ‘ zijn, maar ‘en en’. Daarom proberen wij dat punt al jaren op de agenda’s van opdrachtgevers en uitvoerende partijen te krijgen.”

 

Ventilatiesysteem inregelen

Bouwens beschrijft ventilatie als een schakel in het geheel waar momenteel te weinig aandacht voor is. “Het begint allemaal bij de opdrachtgevers. Als zij ventilatie en binnenklimaat niet goed in hun programma van eisen opnemen, wordt het niet goed uitgevoerd. Maar ook de installateur zou wat kunnen doen. Elke installateur zou het door hem geïnstalleerde systeem moeten inregelen. Dat gebeurt nu lang niet altijd. We zijn heel lang niet gewend geweest om te kijken of alle installaties bij oplevering goed werken. Daar moeten we wel naartoe, maar dat gaat heel langzaam. En je kunt het niet afdwingen zonder een Wet kwaliteitsborging. De knop moet om bij bouwers, installateurs en ontwikkelaars. En ze moeten dat op zo’n manier doen, dat ze er zelf achter kunnen staan.”

 

Onderhoud ventilatiesystemen

Op het gebied van onderhoud van ventilatiesystemen is volgens de VLA-voorzitter nog een wereld te winnen. “Service en onderhoud van ventilatiesystemen is nog lang geen gemeengoed. Installateurs kunnen dat potentieel lichten door contact te onderhouden met de bewoners van de huizen waar ze de systemen geïnstalleerd hebben.”

Dat het onderhoud van ventilatiesystemen nog niet goed geregeld is, ligt volgens hem niet alleen aan installateurs. “Ook bewoners zijn natuurlijk verantwoordelijk. Je kunt ze als installateur niet vertellen wat ze moeten doen. Maar je kunt wel schetsen wat er gebeurt als ze hun ventilatiesysteem niet onderhouden. Dat hoeven geen doemscenario’s te zijn, maar je kunt ze wel uitleggen dat de kanalen dicht komen te zitten en dat er daardoor minder lucht de woning in kan en dat het ventilatiesysteem meer geluid gaat maken. Ik denk dat mensen daar wel gevoelig voor zijn en beseffen dat het onderhoud aan de ventilatie niet anders of minder noodzakelijk is dan het onderhoud aan de centrale verwarming of auto.”

 

Bewustwording over binnenklimaat

In dit proces van bewustwording kunnen ook andere partijen een rol spelen, denkt Van Heuveln. “Ook de VLA, andere belangenorganisaties of de overheid kunnen burgers informeren. Je moet mensen echt vertellen wat een binnenklimaat is, want ze zijn zich er echt niet van bewust. En ik zou graag zien dat het van vandaag op morgen anders is, maar het is een langzaam proces; eerder een evolutie dan een revolutie.”

Bouwens legt uit dat goede communicatie essentieel is om het bewustzijn over ventilatie en binnenklimaat bij bewoners te vergroten. “We zijn met verschillende organisaties zoals Milieu Centraal, ISSO en de VLA bezig om de informatie eenduidig te krijgen. Het is niet handig als mensen op verschillende websites verschillende verhalen lezen.” Dat bewoners ook zelf verantwoordelijk zijn om informatie op te halen, erkent ze. “Gelukkig gaan bewoners steeds vaker zelf op zoek naar informatie. Bij Milieu Centraal staan vragen over ventilatie al in de top tien.”

 

Ventilatiesysteem ruimhartig ontwerpen

Hoewel Van Heuveln graag zou zien dat ventilatiesystemen ruimhartiger ontworpen worden, vindt hij het strenger maken van de eisen in het Bouwbesluit met betrekking tot ventilatiesystemen geen goed idee. “Wat in het Bouwbesluit als het minimum staat, wordt in de praktijk vaak als maximum neergelegd. Dat is het probleem en dat zou moeten veranderen. Er moet dus minder vanuit het perspectief van de kosten gedacht worden en meer vanuit de gezondheid van de bewoners. Dat houdt in: goed kijken hoe gebouwen en woningen levensvatbaar kunnen blijven en wat dat betekent voor binnenklimaat en ventilatie.” Wat Van Heuveln betreft zouden niet strengere eisen, maar een betere controle achteraf daarvoor kunnen zorgen.

Ook Bouwens ziet niets in strengere eisen. “Je moet niet de eisen die we nu al vaak niet halen, gaan verhogen. Dat heeft volgens mij geen zin. Het is gewoon tijd dat alle partijen in de keten inzien dat binnenklimaat belangrijk is en daar actie op ondernemen.”

 

Eisen voor afvoer keuken en slaapkamer

In aanvullende eisen ziet ze wel wat. “Je ziet dat de eisen voor luchtafvoer in de keuken niet goed aansluiten bij de huidige trend van open keukens. Nu is de kookafvoer vaak nog aangesloten op het centrale ventilatiesysteem, maar het zou slimmer zijn om de kooklucht rechtstreeks naar buiten af te voeren. Dan moet je er wel voor zorgen dat deze afvoer een goed geïsoleerde klep heeft zodat er geen koudebrug ontstaat in de gevel. En ook in de slaapkamer zouden eisen voor de afvoer van lucht niet onredelijk zijn. Als je met twee mensen een hele nacht in een ruimte verblijft, loopt het CO2-gehalte in die ruimte nogal hard op.”

 

Vraaggestuurde ventilatie

Om te zorgen dat mensen niet zelf hoeven te handelen als het gaat om de binnenluchtkwaliteit, pleit Bouwens voor automatische ventilatie. “Het is volgens mij ideaal als je geen omkijken hebt naar luchtkwaliteit, omdat het goed geregeld is. Ik heb thuis sinds kort vraaggestuurde ventilatie met CO2-sensoren in de woon- en slaapkamer, en een luchtvochtigheidssensor in de badkamer.”

Van Heuveln heeft juist twijfels over vraaggestuurde ventilatie. “Wat gebeurt er als de sensoren niet goed werken? Dan wordt er te weinig geventileerd. Dit zou je kunnen ondervangen met monitoring en terugkoppeling. Dat kan bijvoorbeeld met een scherm in de huiskamer of met een app.”

Een goed functionerend ventilatiesysteem hoeft volgens Van Heuveln niet duur te zijn. “Sommige mensen zullen voldoende hebben aan een mechanische afvoer, terwijl andere mensen een balansventilatie met warmteterugwinning nodig hebben. Maar het gaat er vooral om dat het systeem goed geïnstalleerd en ontworpen is”, besluit hij.

 

 Aandachtspunten voor een gezond binnenklimaat

  1. De eisen uit het Bouwbesluit voor ventilatie hoeven niet strenger te worden om het binnenklimaat in woningen te verbeteren. De eisen moeten beter nageleefd worden met meer focus op gezondheid en minder op kosten.
  2. Vraaggestuurde ventilatie kan een goed idee zijn. Mensen hebben er geen omkijken naar en middels sensoren wordt de gevraagde ventilatie gerealiseerd. Kritiek is hierbij wel dat de sensoren goed werken. Hiervoor is monitoring van het ventilatiesysteem nodig.
  3. Door de toepassing van open keukens in Nederlandse woningen moet de afvoer van kooklucht beter. Bij voorkeur wordt de afzuigkap aangesloten op een directe afvoer naar buiten.
  4. In slaapkamers zou een afvoerpunt moeten zijn, zeker als er meerdere mensen in één ruimte slapen. Het CO2-gehalte in de lucht neemt naarmate de nacht vordert namelijk fors toe.
  5. Door steeds luchtdichtere woningen neemt het belang van ventilatie toe. In de BENG-eisen van 2020 staat echter niets over ventilatie. Voor de gezondheid van mensen is het echter essentieel dat er aandacht is voor binnenluchtkwaliteit van bouwers, ontwikkelaars en installateurs.
  6. Bij de oplevering van een woning moet het ventilatiesysteem ingeregeld worden. Nu gebeurt dat vaak helaas nog niet. Dat begint bij een opdrachtgever die specificeert wat de eisen op het gebied van ventilatie en binnenluchtkwaliteit zijn.
  7. Verscheidene organisaties pleiten voor het controleren van de installaties bij de oplevering van een woning. Ook de prestaties van het ventilatiesysteem zouden onder deze controle moeten vallen.
  8. Bewoners moeten zich meer bewust worden wat een slecht binnenklimaat inhoudt en wat de eventuele gevolgen zijn. De communicatie hierover moet eenduidig zijn.
  9. Het onderhoud van ventilatiesystemen is niet vanzelfsprekend. Bewoners moeten zich realiseren dat dit net zo normaal is als het onderhoud aan de cv of de auto.
  10. Een breder besef van het belang van luchtkwaliteit moet in de hele keten gedeeld worden. Daarbij is een integraal ontwerp waarin bouwkunde en installatietechniek samenkomen essentieel voor een energiezuinige en gezonde woning.

 Lees ook:

‘Installateurs kunnen goed verdienen aan ventilatiesystemen’

Balansventilatie onderhouden geen overbodige luxe

Kwaliteit ventilatie hangt af van kwaliteit werk installateur

Reageer op dit artikel