artikel

Installateur en adviseur samen sterk bij legionellapreventie

sanitair

Alle kennis van legionellapreventie is gebundeld in de ISSO-publicaties en Waterwerkbladen. Maar nu is het tijd dat BRL6010-gecertificeerde bedrijven en installatiebedrijven ook in de praktijk hun kennis op elkaar laten aansluiten. Hoe pak je dat aan?

Installateur en adviseur samen sterk bij legionellapreventie
Foto: Hydroscope

Tekst: Henk Peelen, Hydroscope

Ik zie veel rapporten van BRL6010-gecertificeerde bedrijven waarin adviezen staan naar aanleiding van de controle: voldoet of voldoet niet. Het doet me denken aan de wervingsactie van Defensie:

Bij een ‘ongeschikt’ is vaak de installateur aan zet. Maar hoe wordt een theoretisch advies naar de praktijk vertaald? Regel maar eens een warmwaterinstallatie met 70 deelcirculaties in! Het advies staat in 20 seconden op papier, maar dan?

 

Voorkomen van beheersmaatregelen, dus voorkomen van legionella

Controles op temperatuur en het functioneren van toestelbeveiligingen zijn zeker nuttig. Goede temperaturen en toestelbeveiligingen voorkomen groei van legionella en terugstroming van watervreemde stoffen in de drinkwaterinstallatie. Controle van toestelbeveiligingen op de plaatsen waar koud- en warmwater bij elkaar komen is echt relevant in het kader van legionellapreventie. Defecten staan hier direct gelijk aan het ontstaan van een legionellabron.

 

Ontwerp controleren op onnodig beheer

Nieuwe drink- en warmtapwaterinstallaties zouden echter opgeleverd moeten worden zonder beheersmaatregelen. Beheersmaatregelen als spoelen en desinfecteren behoren in ‘normale’ nieuwe drinkwaterinstallaties niet voor te komen. Hier dient een ontwerp van een nieuwe installatie op gekeurd te worden.
Dit is ook het eerste moment dat een adviseur en installateur samen om de tafel moeten zitten. Een adviseur is gespecialiseerd in het doorzien van een ontwerp en kan een doorkijk geven naar het beheer als de installatie is opgeleverd. De adviseur ziet van meerdere partijen de ontwerptekeningen en kan de uiteindelijke drinkwaterinstallatie met mogelijke risico’s visualiseren. Ik merk dat dit bij steeds meer installatiebedrijven als meerwaarde wordt gezien. Al is het maar als bevestiging van de vaak goede ontwerpen.

 

Hoe ontstaat onnodig beheer?

Op het moment dat een legionellarisicoanalyse wordt opgesteld van een nieuwe drinkwaterinstallatie, waarbij in het ontwerp onvoldoende aandacht is besteed aan het terugkerend beheer, zijn de logbladen met terugkerend beheer ook direct goed gevuld. Een kleine misser kan zomaar meerdere keren terugkeren in een installatie. Dit is schrikken voor de eigenaar, maar ook voor de installateur die een meerjarenonderhoudscontract heeft bedongen tegen een vaste prijs. Zomaar enkele voorbeelden die tot onnodig beheer leiden:

  • Controleerbare keerkleppen aan het begin van een deelcirculatie en aan het eind van een deelcirculatie.
  • Spuivoorzieningen voorafgegaan door controleerbare keerkleppen boven toiletgroepen.
  • Beluchters op kranen waar een beluchter geen functie heeft.
  • Controleerbare keerkleppen onder kranen waar de keerklep geen functie heeft.
  • Keerkleppen aan het begin van leidingdelen waar afname over is.

 

Kortom, het is verstandig een uur tijd te besteden aan een ontwerptekening en de praktische en theoretische kennis van zowel de adviseur als de installateur te benutten om na oplevering tijd, geld en onnodig beheer te voorkomen.

 

Ondanks een goed aangelegde installatie toch beheer

Als een installatie niet gebruikt wordt zoals bij de aanleg is bedoeld, dan is op den duur beheer nodig. Tappunten die minder of niet meer gebruikt worden, de koffiemachine die verplaatst is, de douche in gebruik als opslagruimte, noem maar op. Soms snel, soms op een laat moment wordt er aan de bel getrokken en wordt gestart met het wekelijks spoelen, omdat dit vanuit de NEN1006 een voorschrift is.

Maar voorkom je hier wel legionella mee, als de betreffende kraan of douche bedoeld was om dagelijks intensief te gebruiken? Bij het afkoppelen of niet gebruiken van tappunten wordt de dagelijkse afname te gering om de hoofdleidingen met enige turbulentie door te stromen. Met op den duur, ondanks het spoelen, alsnog nagroei van legionella.

 

Signaleren taak van adviseur en installateur

Ook hier ligt een gezamenlijke taak voor de adviseur en installateur. Beiden komen met enige regelmaat in de gebouwen en zien de mutaties. Maar worden deze wel geregistreerd en de gevolgen er van besproken met de gebouwbeheerder? Doordat er steeds minder facilitair beheer is, zijn de ogen van de installateur en/of adviseur op locatie steeds belangrijker.

Maar hoe vertaal je missers die je ziet op een locatie naar een aanpassing in het beheer voor een locatie? Via welke schijven loopt dit en is het niet makkelijker gewoon door te lopen totdat er iemand meldt dat er aanpassingen nodig zijn? Het is immers al druk genoeg. Nemen we als adviseur en installateur niet te snel genoegen met een dienstverlening die een zesje waard is voor onze klanten?

 

Jaarlijks kijken naar beheer en onderhoud

De druk op het zo goedkoop mogelijk uitvoeren van onderhoud en beheer aan een drinkwaterinstallatie gaat ten koste van de tijd en kennis die eraan besteed wordt. De besparing op beheer en onderhoud komt als een boemerang terug op het moment dat er legionella wordt aangetroffen. Kijk minimaal jaarlijks naar het beheer en onderhoud en de juistheid van beiden. Stel bij, schaal op of verminder en blijf voorkomen dat er omstandigheden kunnen ontstaan waarbij legionellagroei optreedt.

 

Legionellalogboek bijhouden

Waterwerkblad 1.4G is hier een goed handvat voor. Zowel een adviseur als een installateur kan hierin voorzien. Doordat er een grotere administratieve last in zit, is een adviseur hier meestal leidend. De adviseur treedt in contact met de installateur om de uitgevoerde werkzaamheden af te vinken en bijzonderheden in het legionellalogboek registreren. In digitale logboeken zien we de installateur dit zelf doen middels een eigen login en toegang tot de logboekbladen waar zijn werkzaamheden op beschreven staan.

 

Het gebouw waar de laatste vijftien jaar geen onderhoud is uitgevoerd

Een nieuwe gebruiker of een andere bestemming van een bestaand gebouw is vaak de aanleiding tot een renovatie. In een bestaande installatie moeten nieuwe leidingen aangelegd worden, oude leidingen weggenomen worden en de cv-installatie worden aangepast. Ook in deze situatie is het slim om samen op te trekken. De adviseur maakt of controleert het ontwerp van de aanpassingen op papier en kijkt ook naar de bestaande situatie in het gebouw. De gehele installatie wordt blootgelegd om te voorkomen dat er bijvoorbeeld onvoldoende water uit een brandslanghaspel komt of hotspots ontstaan. Samen wordt een drinkwaterinstallatie opgeleverd die voldoet aan de normen van 2018.

 

En dan is er alsnog legionella aangetroffen

Ondanks alle energie en aandacht voor preventie komt in gebouwen legionella voor. Goede aanleg en/of goed beheer is nuttig en zorgt voor een zo laag mogelijke kans dat hoge concentraties van legionella ontstaan. Voorkomen lukt niet omdat legionella een bacterie is die nu eenmaal in de natuur aanwezig is.

Voorkom paniek door de juiste stappen te nemen. Hier een overzicht van veel gehanteerde acties:

  • Extra spoelen. Dit kan bij een beginnende normoverschrijding helpen, meestal komt de normoverschrijding terug als er gestopt wordt met extra spoelen. De bron wordt immers niet vastgesteld. Alle aandacht gaat naar de douche waar het monster is genomen en niet naar de plek waar de legionella zich in de installatie genesteld heeft.
  • Thermische desinfectie. Heet water door de koud- of mengwaterleidingen laten stromen. Ook hier geldt dat de bron vaak niet wordt vastgesteld. Alle aandacht gaat naar de douche waar het monster is genomen en niet naar de plek waar de legionella zich in de installatie genesteld heeft.
  • De douchekoppen worden vervangen door douchekoppen met legionellafilter. Een goede actie om douches veilig te blijven gebruiken. Het geeft tijd om de bron van de nagroei van legionella vast te stellen en te elimineren. Daarna de drinkwaterinstallatie reinigen en desinfecteren.
  • Er wordt een legionellarisicoanalyse uitgevoerd. Dit is tijdrovend omdat naast de legionellagevoelige installatiedelen ook veel tijd en aandacht gaat naar de controle van de algehele drinkwaterkwaliteit. Houd de focus bij het traceren van de oorzaak van de nagroei van legionella en gebruik de legionellarisicoanalyse om aansluitend op de aanpak van de normoverschrijding legionella het beheer vast te stellen dat een herhaling voorkomt.
  • Stel de vraag hoe het beheer de laatste jaren is uitgevoerd. Zijn de douchekoppen regelmatig gereinigd, perlatoren schoon gemaakt, inbouwkeerkleppen in thermostatische toestellen onderhouden, defecte keerkleppen vervangen, enzovoort? Het onvoldoende beheren op tappuntniveau is samen met verminderende afname een veel voorkomende oorzaak van het ineens optreden van normoverschrijdingen legionella.
  • Stel een communicatieplan op. Laat overduidelijk merken dat er alleen een risico is met verneveling van water.

 

Wat als er een aanhoudende normoverschrijding aanwezig is?

Startend met de zorgplichtige locaties: vanuit de gezondheidskundige hoek wordt gemeld dat de personen die gebruik maken van zorgplichtige locaties voldoende weerstand hebben en er geen monsterneming en analyselegionella uitgevoerd moet worden. Als er geen monsters genomen worden, hoeft hier verder ook geen aandacht aan besteed te worden. Ik kan me hier goed in vinden, met de volgende uitzondering: de drinkwaterinstallaties die niet voldoen aan de richtlijnen uit de Waterwerkbladen en/of het beheer dat niet voldoet aan ISSO 55.2.

 

Second opinion bij aanhoudende problemen

Naast de onderzoeken naar de bron door de adviseur of installateur, is het bij aanhoudende problemen nuttig een second opinion te vragen van iemand die met een open blik naar de installatie kijkt. Dit kan gewoon een collega zijn die naar voren stapt als er een aanhoudende normoverschrijding is. Als de oorzaak gevonden is, dan begint het adviseren: leidingdelen vernieuwen, aerosolvormende tappunten op een separaat net aanleggen, een poortwachter plaatsen, keerkleppen vervangen, filters in kranen vervangen en als laatste de installatie reinigen en desinfecteren.

 

Certificering

Wordt er gekozen voor een poortwachter, kies er dan eentje met een certificering volgens BRL K14010. Bij zorgplichtige installaties en nieuwe installaties kan gekozen worden voor het plaatsen van een fysische techniek. Bij een bestaande prioritaire installatie wordt snel gekozen voor een koper-zilverionisatie. Vergeet niet dat er in alle gevallen, dus ook bij zorgplichtige installaties, op dit moment wel een legionellarisicoanalyse en beheersplan gevoerd moet worden en er een verplichting ontstaat tot het tweemaal per jaar (extra) analyseren op legionella.

Bij prioritaire installaties is een certificering van de adviseur of installateur voorgeschreven als er geadviseerd gaat worden. Dit is de BRL6010-certificering.

 

Energiebesparing

Is de installatie vrij van legionella en is er een poortwachter aanwezig, dan kan er bespaard worden op energie en beheer. De warmwatertemperatuur kan naar beneden bijgesteld worden en bij aanwezigheid van weinig gebruikte tappunten kan de spoelfrequentie verlaagd worden. De keuze om een fysische techniek toe te passen bij nieuwbouw, bijvoorbeeld in combinatie met warmtepompen voor de warmwaterbereiding, kan tot een extreem laag energiegebruik leiden.

 

Meer lezen over legionella:

Legionella eist meer slachtoffers dan koolmonoxide

Legionellabesmetting eist steeds meer mensenlevens

“Legionella ligt op de loer als je van richtlijnen afwijkt”

Wat is Legionella Pneumophila

Legionella sneller gedetecteerd dankzij nieuwe chip

Legionella voorkomen: waar gaat het fout?

Legionellaveilig installeren in de praktijk

Kwaliteit borgen bij collectieve leidingwaterinstallaties

Top vijf oorzaken van legionella in de drinkwaterinstallatie

Legionella komt nooit alleen

Installateurs kunnen gebouweigenaren helpen bij legionellapreventie

Hotspots in drinkwaterinstallaties voorkomen

Reageer op dit artikel