artikel

Elektrische installaties in de badkamer

sanitair

Elektrisch gezien is de badruimte één van de gevaarlijkste ruimten in een woning. In een badruimte worden daarom hoge eisen gesteld aan de toepassing van beschermingsleidingen, aardlekschakelaars en vereffeningsleidingen. 

Elektrische installaties in de badkamer
Onder redactie van prof. dr. ir. Sjef Cobben

De mens heeft in de badruimte meestal een doornatte huid of bevindt zich in het water. Daardoor is de weerstand van de huid zeer laag. Een kleine aanraakspanning is al voldoende om een gevaarlijke en zelfs dodelijke stroom door het menselijk lichaam te laten lopen. De lichaamsweerstand is in deze ruimten ook anders omdat bescherming in de vorm van schoeisel en dergelijke veelal ontbreekt. Daarom worden er hier extra eisen gesteld aan de elektrische installatie.  

 

Wandcontactdozen in een bad- of doucheruimte 

Indien gewenst mogen wandcontactdozen in de badkamer worden aangelegd. In de zones 0, 1 en 2 mogen geen wandcontactdozen worden aangebracht. Uitzondering hierop mogen in zone 1 en 2 contactdozen zijn aangebracht die zijn opgenomen in een SELV- of  PELV-keten. Hierbij geldt een maximale wisselspanning van 25 Volt of 60 Volt gelijkspanning. Zie hiervoor bepaling 701.512.4 

Voor de afmetingen van de zones 0, 1 en 2 zie de bepalingen 701.30.2, 701.30.3 en 701.30.4 van NEN 1010:2015 

 

Indien gewenst mogen wandcontactdozen in de badkamer worden aangelegd

Indien gewenst mogen wandcontactdozen in de badkamer worden aangelegd

Plaatsen van een badkamerkachel 

In oudere woningen waarin geen cv-radiator in de douche of badkamer aanwezig is, wordt nog wel gebruik gemaakt van een 230 Volt badkamerkachel. Dit zijn meestal min of meer open warmtestralers. Deze mogen worden geplaatst buiten zone 2.  

Warmtestralers mogen worden geplaatst buiten zone 2.

Warmtestralers mogen worden geplaatst buiten zone 2.

Toegestane leidingsystemen in de douche- of badkamer 

De leidingsystemen die in een douche of badruimte mogen worden gebruikt zijn: 

  • Draad in buis opgenomen in de wand, vloer of plafond; 
  • Draad in buis in zicht of; 
  • Kabel opgenomen in de wand of in zicht. 

 

Het is echter de vraag of een opbouwinstallatie in de badkamer wel wenselijk is. Door de vochtige en meestal warme atmosfeer in de badkamer is het ontstaan van schimmels op deze leiding niet uitgesloten. Dit is een onhygiënische en dus ongezonde situatie. Een opbouwinstallatie wordt om die reden dan ook afgeraden. 

 

Eisen voor het verloop van leidingen in de douche- of badkamer 

Leidingsystemen in de wand moeten horizontaal of verticaal zijn aangebracht of parallel aan de dichtstbijzijnde wand van de badkamer. Voor de badkamer is het gewenst dat de leidingen die horizontaal lopen zo dicht mogelijk tegen het plafond zijn aangebracht. Zie ook bepaling 522.8.8 van NEN 1010. 

In de zones 1 en 2 mogen alleen leidingen zijn aangebracht die bestemd zijn voor de voeding van elektrisch materieel dat in die zones is toegelaten. Volgens de bepaling 701.512.3 lid b geldt dit voor leidingen in zicht en voor leidingen gelegd in wanden op een diepte van ten hoogste 5 cm gerekend vanuit de badruimte. Dit betekent dat de zones gerekend worden tot en met 5 cm in de wand. Bij de wanden tussen de badruimte en aangrenzende ruimten wordt dus vanuit de badkamer gezien 5 cm van de wand tot de zones gerekend. 

Dat heeft als consequentie dat inbouwmateriaal in de wand van de aangrenzende ruimte alleen toegelaten is als de wand dik genoeg is. Omdat de inbouwdiepte van dozen varieert tussen 35 en 55 mm is dit dus alleen mogelijk als de wand minimaal 85 tot 105 mm dik is. Met de aanleg van de installatie in de aangrenzende ruimten moet hiermee rekening worden gehouden, vooral bij dunne wanden van bijvoorbeeld 70 mm. 

 

Eisen voor de beschermende vereffening (potentiaalvereffening) in bad- en doucheruimten 

In bepaling 701.415.2 wordt de vereiste aanvullende beschermende vereffening aangegeven. Deze potentiaalvereffening moet alle vreemde geleidende delen verbinden met de beschermingsleidingen van alle toestellen in deze zones. 

Alle vereffeningsleidingen en beschermingsleidingen worden verbonden met een binnen de badkamer aangebracht centraal aardpunt. Dit aardpunt moet een voldoend aantal aansluitklemmen hebben voor het opnemen van draden met een doorsnede tot en met 4 mm2. 

Per aansluitklem mag maar één draad worden aangesloten. Dit centraal aardpunt wordt meestal achter de spiegel of onder de wastafel aangebracht in een inbouwdoos. Vreemde geleidende delen zijn die delen die oorzaak kunnen zijn van spanningsversleping. Voorbeelden van vreemde geleidende delen zijn: 

  • Metalen cv-leidingen en verwarmingsradiatoren; 
  • Metalen gas- en waterleidingen; 
  • Metalen wanden; 
  • Metalen frames van voorzet- en badkamerwanden; 
  • Metalen douchebakken en badkuipen ook al hebben ze kunststof sifons en afvoerleidingen. 

Kunststof leidingen waarin een barrièrelaag van metaal is opgenomen, worden beschouwd als metalen leidingen, tenzij door de wijze van montage gewaarborgd wordt dat er geen geleidende verbinding ontstaat met metalen radiatoren en kranen. Geleidende delen die geen oorzaak kunnen zij van spanningsversleping zijn geen vreemde geleidende delen in de zin van NEN 1010. Ze hoeven dan ook geen deel uit te maken van de potentiaalvereffening. Voorbeelden hiervan zijn: 

  • Deurknoppen en scharnieren; 
  • Ophanghaken; 
  • Metalen raam- en deurkozijnen die geen contact maken met de betonbewapening; 
  • Verwarmingsradiatoren die zijn aangesloten met kunststof cv-leidingen en die geïsoleerd zijn ten opzichte van de bewapening. 

 

 

Ook de betonbewapening in de vloer van de badkamer moet in de potentiaalvereffening worden betrokken. Dit is vereist volgens bepaling 415.2 van de NEN 1010. Dit geldt alleen wanneer de betonbewapening doorloopt in de vloer naar andere ruimten. Hierbij moet de bewapening intern zijn doorverbonden en er moeten aansluitklemmen zijn aangebracht. In veel gevallen is dit niet of niet meer uitvoerbaar. Voor deze situatie moet boven de bewapening een metalen mat zijn aangebracht die met de potentiaalvereffening is verbonden. De doorsnede van de beschermingsleiding is in de woning gelijk aan de aderdoorsnede van de fase en dus 2,5 mm2. 

De doorsnede van de vereffeningsleiding is derhalve ook minimaal 2,5 mm2. Men heeft hierbij de keuze uit 2,5 mm2 als de leiding beschermd is tegen mechanische beschadiging, bijvoorbeeld omdat de leiding is aangebracht in een buis, en ten minste 4 mm2 als de leiding niet tegen mechanische beschadiging is beschermd. 

Aanvullende bescherming 

Speciale aandacht moet worden besteed aan aanvullende bescherming. De volgende voorzieningen zijn voorgeschreven: 

  • Het toepassen van een aardlekbeveiliging; 
  • Aanvullende beschermende vereffening. 

 

Alle elektrische voorzieningen moeten zijn beveiligd door toestellen met een aardlekbeveiliging met een nominale aanspreekstroom van 30 mA. Het toepassen van aardlekbeveiliging kan achterwege blijven als de beschermingswijze elektrische scheiding voor de voeding van slechts één toestel wordt toegepast, of indien gebruik wordt gemaakt van een voeding met extra lage spanning: SELV- en PELV-ketens. 

 

Een plaatselijke aanvullende vereffening moet worden gerealiseerd tussen de beschermingsleiding en de metalen gestellen en bereikbare vreemd geleidende delen binnen de gehele ruimte waar een bad of douche is ondergebracht. Dit zijn onder andere:

  • wateraanvoer en waterafvoeren;
  • verwarming;
  • eventuele gassystemen;
  • andere metalen constructiedelen.

Een uitzondering hierop vormen metalen buizen met een kunststof bescherming. Deze buizen hoeven niet met de plaatselijke aanvullende bescherming te worden verbonden indien ze zodanig zijn aangebracht dat ze niet bereikbaar zijn.

Toepassen van een elektrische vloerverwarming in een bad- of doucheruimte 

Tegenwoordig wordt in badruimten vaak gebruik gemaakt van elektrische vloerverwarming als ruimteverwarming. Op de toepassing hiervan is bepaling 701.753 van toepassing. Vloerverwarming mag in alle zones worden toegepast. Boven de verwarmingselementen moet een deugdelijk gevlochten of gelaste metalen mat worden aangebracht die is geaard. Deze mat is niet vereist als de verwarmingskabels voorzien zijn van een geaard scherm. Het metalen scherm of de aangebrachte metalen mat moet zijn verbonden met het centraal aardpunt  in de badruimte. Bij toepassing van een metalen mat moet uitgegaan worden van een draad-middellijn van ten minste 2 mm en een maaswijdte van ten hoogste 15 cm. Een mat van kippengaas of iets dergelijks voldoet niet voor deze toepassing. 

 

Zones in een badkamer of doucheruimte 

Allereerst is het van belang om een goede zone-indeling te maken zodat een juiste keuze kan worden gemaakt wat betreft de beschermingsgraad van het toe te passen elektrisch materieel. 

  

Zone 0 

De ruimte in de badkuip of in de douchebak wordt als zone 0 beschouwd. Indien er geen douchebak is geplaatst, moet vanaf het vloeroppervlak een hoogte van 10 cm worden aangehouden over de gehele oppervlakte die als douchebak is gekenmerkt. 

  

Zone 1 

Dit is de ruimte boven de gehele badkuip of gehele douchebak tot een hoogte van 2,25 m gerekend vanaf de vloer. Indien geen douchebak is geplaatst moet met een straal van 1,20 m worden gerekend vanaf de douchekop. Tevens wordt de ruimte onder de douchebak of onder het bad ook als zone 1 beschouwd. 

  

Zone 2 

Zone 2 wordt gezien als de ruimte vanaf zone 1 gerekend met een straal van 0,60 m en eveneens met een hoogte van 2,25 m. 

  

De drie bovengenoemde beschrijvingen zijn gevisualiseerd in bijgaande afbeelding, afkomstig uit de betreffende norm. Klik op de afbeelding voor een grote versie in een nieuw tabblad. 

Zone 0, 1 en 2 zijn gevisualiseerd in bijgaande afbeelding, afkomstig uit de NEN 1010.

 

Verder lezen:

Aarden en vereffenen volgens NEN 1010

NEN 1010: moet een pv-omvormer achter een aardlekschakelaar?

NEN 1010: nieuw deel over energie-efficiëntie

 

Vind alles over de NEN 1010 in onze NEN 1010 Kennisbank  onder redactie van prof. dr. ir. Sjef Cobben

Of neem direct een abonnement op de NEN 1010 Kennisbank

Reageer op dit artikel