nieuws

Kroonjuwelen als verlichting in openlucht balzaal

Installatiebranche

De Grote Marktstraat in Den Haag is getransformeerd tot een openlucht balzaal voor de stad waar unieke verlichtingselementen de straat een bijzondere sfeer geven. Glasvezel wordt ingezet om de data voor de verschillende lichtscenario’s bij de juiste armatuur te krijgen.

Kroonjuwelen als verlichting in openlucht balzaal
Petra Appelhof

De Grote Marktstraat in Den Haag was aan vernieuwing toe. Het moest “een winkelboulevard met internationale allure” worden, vond De Gemeente Den Haag en selecteerde hiervoor Architectenbureau duCroq Van Zutphen Architects uit Rijswijk, om die gedachte in realiteit om te zetten. Het architectenbureau haalde inspiratie uit de rijke geschiedenis en uniciteit die Den Haag draagt. Architect Lana du Croq: “Den Haag is de internationale stad voor vrede en recht. Het hof, de regeringskringen en de internationale diplomatie hebben een rijke en inspirerende collectie kleding, stoffen maar vooral ook patronen en ornamenten nagelaten, die nauw verbonden zijn met de Haagse geschiedenis. Met die geschiedenis en uniciteit van Den Haag in het achterhoofd, hebben wij een ontwerp gemaakt die de straat een specifiek Haagse identiteit geeft”.
De Grote Marktstraat is getransformeerd tot een openlucht balzaal voor de stad; rijkelijk versierd met innovatieve materialen en geaccentueerd met unieke verlichtingselementen, “de kroonjuwelen”. De officiële opening vond in maart dit jaar plaats.

Vorm accentueren

Voor de totstandkoming van de kroonjuwelen nam het architectenbureau onder andere contact op met verlichtingsbedrijf Lux Lumen uit Antwerpen. Rudi Antonissen, als projectleider betrokken bij dit project, legt uit: “In april 2015 klopte het architectenbureau bij ons aan. Een eerste concept voor de kroonluchters was op dat moment al bepaald. De structuur van het object was druppelvormig en had een lengte van drie meter. Het oorspronkelijke verlichtingsidee was om met glasvezelkabeltjes langs de druppelvormige armatuur van de luchter te werken, die met een glasvezelbron zouden worden aangelicht. Dit bleek echter geen efficiënte oplossing aangezien het rendement te laag zou zijn en het onderhoud lastig.” Een andere oplossing moest worden gezocht. “Belangrijk was om de vorm van het object te accentueren, terwijl we de bekabeling en andere storende elementen zoveel mogelijk moesten zien weg te werken.”

Van binnenuit

De beste oplossing was om van binnenuit de draadstructuur te accentueren. “We werkten in de testfase met afzonderlijke ledspotjes om de draadstructuur te belichten terwijl het functionele downlight om de straat te verlichten een vast object zou worden.” Bij het testen van het prototype bleek dit de juiste denkrichting. “Toch waren we nog niet helemaal tevreden aangezien de positie van de ledbronnen nog niet optimaal was om het gewenste resultaat te bereiken. Een meer geïntegreerde opstelling zou een betere dynamiek creëren.”

Drie niveaus

“Uiteindelijk zijn we tot een oplossing gekomen waarbij de sfeerverlichting in drie niveaus is opgedeeld: Het bovenste niveau verlicht het bovenste deel van de draadstructuur waarbij we een druppelvormige armatuur hebben ontworpen waar vier RGB-lichtbronnen in zitten. Het armatuur sluit mooi aan rond de centrale buis in het object.Voor het middelste niveau hebben we een armatuur gecreëerd dat een verlengde was van de vorm van een designarmatuur voor de functionele verlichting zodat zo weinig mogelijk opviel dat er een extra element aan het object was toegevoegd. Hierin plaatsten we zes RGB-lichtbronnen, om het middendeel te verlichten. Tot slot werd in het onderste deel naast het downlight drie armaturen met steeds 2 RGB-lichtbronnen geplaatst dat eveneens mooi aansluit bij het geheel.” De componenten om de ledverlichting aan te sturen, werden zorgvuldig weggewerkt in een centrale buis en in het downlight-armatuur voor de functionele verlichting zodat er geen loshangende snoertjes en drivers zijn te zien in de kroonluchters. “Dit was een behoorlijke uitdaging, maar doordat we het armatuur zelf hebben ontworpen, konden we met de eisen van de architect vanaf het begin rekening houden.”

Maatoplossingen

Elke kroonluchter werd op maat gemaakt, net als de armaturen binnen het lichtobject maatoplossingen zijn. Deze moesten naadloos op elkaar aansluiten. “De partijen die de kroonluchters hebben geproduceerd (Remmerswaal metaalbewerking uit Den Haag en Smederij van Rijn, uit Hazerswoude-Rijndijk, red.) werkten erg professioneel waardoor de verschillen tussen de 58 kroonluchters die uiteindelijk in het straatbeeld zouden komen te hangen, minimaal waren. Dit gaf ons geen extra moeilijkheden.”

Geïntegreerde elektronica

Toch brengt iedere maatoplossing uitdagingen met zich mee. “Elk project is uniek waardoor je steeds nieuwe elementen tegenkomt. Bij een op maat gemaakte armatuur met geïntegreerde elektronica is het bijvoorbeeld noodzakelijk om alles vanaf het begin op elkaar af te stemmen. Er moet voldoende warmteafgifte zijn aan de behuizing, de kroonluchters hangen dag en nacht buiten waardoor ze waterdicht en weersbestendig moeten zijn en bovendien was een onderhoudsvriendelijke oplossing noodzakelijk. Het volledige plaatje moest vanaf het begin kloppen.”

Van kleur veranderen

Eveneens werden vanaf de beginfase de diverse mogelijkheden van aansturing onderzocht. “Sturen we het lichtobject als geheel aan waardoor we het volledige object in z’n geheel van kleur kunnen veranderen zoals in het eerste concept met de glasvezelkabels was bedacht? Of kiezen we voor meer dynamiek nu het glasvezelkabelidee van de baan is?”

Dynamische optie

In samenspraak met de architect en het projectteam is gekozen voor de dynamische optie. “Elk lichtobject bestaat uit zestien RGB-ledbronnen die we allen apart wilden aansturen. Die lijn wilden we verder doortrekken zodat we ook alle 58 kroonluchters afzonderlijk zouden kunnen aansturen. Uiteindelijk betekent dit dat 960 RGB led-lichtpunten individueel bestuurbaar zijn vanuit een centrale sturing via een glasvezelnetwerk in de straat. De centrale besturing maakt het mogelijk om automatisch verschillende sfeerbeelden op te roepen voor specifieke perioden of gebeurtenissen gedurende het jaar.”

Pharos Systems

Dit vergt een goede programmering. “De sfeerverlichting draait op een computersysteem van Pharos Systems, dat gespecialiseerd is in het maken van architecturale besturingen.” Een goed besturingsprogramma alleen is echter niet genoeg. “Wij zijn een technisch bedrijf dat zich niet bezighoudt met het bepalen van de juiste sfeer die een architect voor ogen heeft. Dit hebben we vanaf het begin duidelijk met de architect besproken. (Lees verder onder de foto.)Lichtontwerper Har Hollands werd daarom bij het project betrokken. Vanuit de technische kant zijn de mogelijkheden en beperkingen van het systeem met de lichtontwerper doorgenomen terwijl Har Hollands zelf ook de software grondig heeft bekeken om zich in te leven in het geheel. Dankzij deze nauwe samenwerking is er een aantal scenario’s gebouwd die de sfeer creëren die de architect voor ogen had. Dat is erg goed gelukt.”

Data

Het geheel zorgt voor een grote hoeveelheid aan te verwerken data die vanuit de centrale sturing worden aangestuurd. “Aangezien de straat een lengte heeft van ongeveer duizend meter en er tussen de lichtelementen toch een redelijke afstand ligt, heeft het ontwerpteam de keuze gemaakt om het geheel van een glasvezelnetwerk te voorzien. Elke overspanning heeft een aparte kabel met spanning en data-aansturing die worden aangesloten op een aantal grondputten met besturingskasten, aanwezig in de straat. Deze kasten zijn vervolgens verbonden met de centrale besturingsruimte.”

Shows

Het project werd maart 2016 opgeleverd. “Wij zijn sinds april 2015 bij het project betrokken terwijl het project in maart 2016 werd opgeleverd. Een vrij korte periode om alles te engineeren, ontwikkelen en produceren. Vervolgens heeft PCO Infra de objecten in het straatbeeld geïnstalleerd.”
De allerlaatste fase van het project was het bedenken van nieuwe scenario’s en shows. Zodat het mogelijk wordt een range van scenario’s voor een jaar in het systeem te laden terwijl voor ieder bijzonder tijdstip een gepaste sfeer kan worden gecreëerd. “En natuurlijk blijft het mogelijk om op afstand in te loggen en voor bijzondere momenten een andere setting te kiezen. Op die manier zullen passanten op ieder moment van het jaar van een bijzondere sfeer kunnen genieten in de Grote Marktstraat in Den Haag.”

Dit artikel verscheen eerder in Installatie XL

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels