artikel

Prefabwoning met warmtepomp ‘verwarmingsklaar’ in één dag

Installatiebranche

’s Ochtends zijn alleen de fundamenten zichtbaar en ’s avonds draait de warmtepomp in de prefab-woning van VolkerWessels. Zie daar het voordeel van het concept MorgenWonen in een notendop. “Het prefabriceren van installaties is een eerste stap in het efficiënter uitvoeren van het traditionele bouwproces.”

Prefabwoning met warmtepomp ‘verwarmingsklaar’ in één dag
Het prefab-gevelelement wordt op zijn plaats getakeld.

Foto’s en tekst: Richard Mooi 

Elke dag verrijzen er in Nederland twee complete prefabwoningen van VolkerWessels. In één dag gebouwd van de beganegrond tot het dak. MorgenWonen is het meest verregaande fabrieksmatige bouwconcept waarbij installatiebedrijf Homij, dochter van VolkerWessels, een belangrijke rol speelt. Directeur Ronald Hennekeij van Homij Duurzame Energie Concepten (Homij DEC) legt de werkwijze, in de fabriek en op de bouw uit.  

 

Twee productielijnen voor huizen 

Het project dat we bezoeken is in Holten waar 11 huizen, bestemd voor de commerciële verhuur, bijna letterlijk uit de grond worden gestampt. “Elke dag één, gisteren stond deze woning er nog niet”, zegt Hennekeij terwijl hij de woning binnen stapt. Van het huis ernaast ontbreekt tijdens het middaguur alleen nog het dak, alle wanden en vloeren zijn die ochtend geplaatst. Van de woning daarnaast is alleen de fundering zichtbaar, inclusief horizontale riolering in de kruipruimte en de meterkastbochten, maar over een dag is ook op die fundamenten een complete woning verrezen, verduidelijkt Hennekeij. Op een andere bouwlocatie in Nederland komt diezelfde dag nog een woning gereed. “We hebben twee productielijnen voor twee verschillende huizen.”  

 

Antwoord op faalkosten en tekort aan handen  

MorgenWonen is het antwoord van VolkerWessels op de hoge faalkosten in de bouw. Tegenwoordig speelt ook sterk het tekort aan handen een belangrijke rol bij de zoektocht van bouwbedrijven naar prefabmogelijkheden. Het ‘prefabben’ is door de repeterende handelingen prima te uit te voeren door minder geschoolde medewerkers en is niet afhankelijk van het weer. VolkerWessels is met ruim 1000 opgeleverde woningen, veelal bestemd voor sociale en commerciële verhuur, het verst met de geprefabriceerde rijtjeswoning.  

 

Prefabinstallaties 

De fundering is het enige dat ter plaatse wordt gemaakt, alle vloeren en verticale delen komen uit de eigen fabrieken van VolkerWessels. De meeste verticale delen worden in de fabriekshal van Homij DEC in het Limburgse Ittervoort gemaakt, én meteen voorzien van de technische installaties. Niet alleen de bouwdelen worden zoveel mogelijk geprefabriceerd, ook de verwarmingsinstallatie, sanitaire leiding, ventilatiekanalen, rioolverzamelleidingen en elektrische installaties zijn allemaal al in de fabriek aangebracht. Ook de badkamer, toiletruimte en techniekruimte op zolder zijn compleet geprefabriceerd en worden vanaf de vrachtwagen op de beganegrond- en verdiepingsvloer getakeld.  

Installatiekast op zolder met links de wtw-unit en rechts de binnenunit van de warmtepomp.

 

Hoe werkt de technische infrastructuur? 

Het hart van de technische infrastructuur is de installatiekast op zolder die gekoppeld is aan de aorta, een verticale leidingenschacht naast de trap. Op zolder komt die schacht uit in de – geprefabriceerde – technische ruimte met de wtw-unit, binnenunit van de warmtepomp met ingebouwde boiler en pv-omvormer. Vanuit de technische ruimte gaan de cv- en warmtapwaterleidingen, en ventilatiekanalen naar beneden. In de vloer, die bestaat uit open ribben, lopen de horizontale leidingen en kanalen naar de waterkranen, maar ook naar de inblaas- en afzuigventielen van het gebalanceerde ventilatiesysteem.  

 

Elk vloerdeel een vloerverwarmingsgroep 

De prefab-afwerkvloer met de ingestorte vloerverwarming leidingen is op de ribbenvloer gelegd. Een verdieping- of beganegrondvloer bestaat uit drie afzonderlijke delen om ze te kunnen vervoeren. Elk vloerdeel vormt een vloerverwarmingsgroep. In de fabriek zijn de uiteinden van zo’n groep al voorzien van insteekfittingen. Homij werkt met het leidingsysteem Tece en de insteekfittingen Tecelogo.  

 

Leidingwerk op lengte 

De verticale schachten bevatten al het kunststof leidingwerk op lengte. Tijdens vervoer zijn de leidinguiteinden teruggebogen in de betonnen schacht, maar eenmaal geplaatst buigt de monteur ze in de vloer en sluit ze met één klik aan op de uiteinden van de vloerverwarming. Dat zelfde geldt voor de waterleidingen naar de keuken en het toilet.
De elektrische installatie is compleet opgebouwd uit kabels. PVC-buizen met VD-draden ontbreken. De kabels lopen vanuit de vloer naar de verticale schacht, waar ze in grote lasdozen worden gekoppeld aan de juiste groepen naar de meterkast.
Op de verdiepingsvloer komen er wat meer leidingen uit de vloer omhoog ter plaatse van de verticale schacht. Hier komen namelijk ook de ventilatiekanalen uit de verdiepingsvloer. De afzuigpunten bevinden zich in in keuken en toilet en de inblaasventielen in de woonkamer.  

 

Leidingschacht met rechts prefabbadkamer.

Aansluiten van leidingen 

Het aansluiten van de horizontale cv- en drinkwaterleidingen, rioolaansluitleidingen en ventilatiekanalen (alleen verdiepingsvloer) en kabels uit de drie vloerdelen op de verticale leidingschacht is vergemakkelijkt omdat een deel van de vloer nog open ligt. De dekvloer van de hal beneden en de overloop ontbreekt namelijk, zodat het uitrollen een aansluiten van de al op lengte gemaakte leidingen en kabels snel is gefikst. Als alle leidingen zijn aangesloten wordt de dekvloer, in verschillende delen, met een speciaal tilwagentje geplaatst.  

 

Een W-monteur en een E-monteur 

Voor de w-monteur zit dan dezelfde dag het meeste werk erop. Hij kan dan de warmtepompinstallatie vullen en in gebruik nemen. Dat vindt de afwerkploeg wel aangenaam, een verwarmd huis, weet Hennekeij.
De E-monteur moet nog een paar keer terugkomen als de afbouwploeg de tussenwanden hebben geplaatst. De binnenwanden zijn ook al geprefabriceerd en worden voordat de gevelelementen als laatste de woning dicht maken naar binnen geschoven. De wandcontactdozen en schakelaars zitten voornamelijk in de tussenwanden. De woningscheidende muur bevat wandcontactdozen. De beide buitengevels bevatten geen installaties.
Doordat de binnenwanden direct na het plaatsen van de prefab-bouwelementen nog ontbreken, hangen de grijze installatiekabels de eerste dagen nog uit het plafond. In de afbouwfase, laat de elektricien ze netjes in de wand zakken en in de installatiedozen uitkomen. Wandcontactdoos of schakelaar erop en klaar.
Op de bouw is één W-monteur en één E-monteur aanwezig. Het pre-monteren van de kabels in de fabriek gebeurt door niet technisch geschoolde medewerkers. Per discipline is er wel een als installateur opgeleide voorman aanwezig.  

 

Energieprestaties monitoren 

In een NOM-woning is het belangrijk om de prestaties te monitoren. Woningcorporaties zijn dat zelfs verplicht als ze de energieprestatievergoeding (EPV) doorberekenen aan huurders. In 2014 ging het monitoren nog redelijk eenvoudig, met de welbekende plugwise-stekkers met kWh-bemetering. Een voor de warmtepomp, een ander Plugwise-stekker registreerde het verbruik van de wtw-unit en tenslotte werd één Plugwise ingeschakeld om de teruglevering van de 24 zonnepanelen te meten en door te geven aan de cloud. Hennekeij merkt dat met verbruiksmonitoring forse stappen zijn gemaakt.  

Dakdoorvoer naar de prefabschoorsteen met buitenunit

Monitoringssoftware voor wtw-unit, pv-inverter en warmtepomp 

Sinds vorig jaar heeft Homij DEC gekozen voor het uitgebreide opbrengstplatform One Smart Control. Dat is uitgebreide monitoringsoftware die rechtstreeks relevante gegevens uit de wtw-unit, pv-inverter en warmtepomp haalt. Ook worden vanuit de wtw-unit de CO2-gehaltes van de twee sensoren doorgestuurd naar One Smart Control. In de verdeelkast bij de warmtepomp is op din-rail de controller van One Smart Control gemonteerd, net zoals in de bescheiden meterkastverdeler beneden in de hal. Doordat de automaten voor de klimaatinstallatie boven in een onderverdeler zijn gemonteerd, kon de verdeler beneden in de meterkast kleiner blijven, waar eveneens een kastje van One Smart Control op din-rail is gemonteerd en meteen de kWh-meter uitleest. Via kabeltjes is er vanuit de controller van One Smart Control contact met de toestellen.  

 

Energiebundel voor verwarmen, tapwater en huishoudelijk gebruik

One Smart Control is eigenlijk gericht op domotica en biedt ook de mogelijkheid om apparatuur te schakelen. Homij verwacht dit binnenkort te kunnen aanbieden aan bewoners. Bewoners krijgen een bundel toegewezen voor verwarmen, tapwater en huishoudelijk gebruik. Via een app hebben ze inzage in het actuele verbruik. De bundels zijn afgestemd op een jaarverbruik van nul. Uiteraard is meerverbruik mogelijk, de kWh-meter loopt gewoon door, maar de eindafrekening van het energiebedrijf spreekt dan ook boekdelen.  

In de schoorstenen is de buitenunit van de lucht-waterwarmtepomp weggewerkt.

Onderhoud buitenunit warmtepomp 

De buitenunit van de lucht-waterwarmtepomp bevindt zich vrijwel direct boven het energiehuisje. Van buitenaf is de buitenunit onzichtbaar weggewerkt in een prefabschoorsteen. Ook de retourlucht van de wtw-unit komt hierin uit, zodat de warmtepomp de laatste energie eruit kan halen. Als onderhoud adviseert Homij DEC een jaarlijkse inspectie. “Insteek is dat dit middels het monitoringsysteem (One Smart Control), red.) en bewaking op afstand terug kan naar een tweejaarlijkse inspectie.” Eens per drie jaar is er een visuele inspectie van de buitenunit nodig, adviseert Homij Dec. Dat kan alleen door met een hoogwerker een monteur het dak op te sturen. De meeste woningen die verhuurd worden, hebben via Homij een onderhoudscontract afgesloten. Dat adviseert Hennekeij ook de particuliere kopers, maar het staat hen vrij om een andere installateur in te schakelen.  

Reageer op dit artikel