artikel

Grootste overdekte tropische kas van Europa

Installatiebranche

Het nieuwe Wildlands Adventure Zoo Emmen kent een minimaal waterverbruik door een gesloten kringloop met diverse vormen van afvalwaterzuivering. Het is een van de maatregelen om het meest duurzame themapark te worden. Zo duurzaam dat de grootste overdekte tropische kas van Europa in de exploitatiefase volledig CO₂-neutraal is.

Grootste overdekte tropische kas van Europa
Volker Wessels

 

Tekst Richard Mooi

 

Jim is er helemaal klaar voor. Klaar voor de ontvangst van bezoekers aan Wildlands Adventure Zoo Emmen vanaf komend voorjaar in zijn Jungola. De tropische kas, ter grootte van 2,5 voetbalvelden, is het paradepaardje van het nieuwe dierenpark. En het paradijsje van Jim, die twintig jaar geleden met zijn vliegtuig in deze jungle neerstortte. De held wist te overleven tussen de talloze apensoorten, subtropische vogels en olifanten. Op deze moderne manier van presenteren neemt Wildlands zijn bezoekers mee in de exotische dieren- en plantenwereld.

Ook moderne technieken krijgen hier een hoofdrol. Bijvoorbeeld in de broeikas met een oppervlakte van 18.000 m. Het water in de bassins wordt voortdurend gezuiverd en de luchtcondities in de hal permanent bijgeregeld. Jungola maakt van de voormalige Emmer dierentuin samen met werelddelen Serenga en Nortica een zogenoemd belevenissenpark.

 

Hoge duurzaamheidscore

Het was een niet-alledaagse opdracht voor VolkerWessels en infra- en installatiedochters Visser & Smit Hanab, KWS Infra en Homij Technische Installaties, laat realisatiemanager Chris Brokke doorschemeren. Een nieuwe dierentuin komt immers niet zo vaak voor. Hoewel het een design & build-opdracht betreft, had de directie van het dierenpark voor de aanbesteding al een vastomlijnd plan met het park. Sterker nog, het toekomstige nieuwe park was al helemaal compleet in een maquette op 1:87 gebouwd. Die in de bouwwereld ongebruikelijke schaal komt uit de wereld van modelbouwtreinen en maakt het net mogelijk om personen te onderscheiden.

Het nieuwe Wildlands was op schaal al een feit, compleet met rotspartijen en hekwerken, zegt Brokke. Die maquette werd leidend bij de gunning en toen VolkerWessels de opdracht kreeg, is de complete maquette in 3D gescand. Ook de duurzaamheidslat lag hoog, onder meer door ambities van de provincie als subsidiënt. De duurzaamheidsbarometer GPR Gebouw is speciaal voor Wildlands uitgebreid met een score voor dierentuinen. Het is VolkerWessels gelukt om tijdens de bouw die ambities waar te maken. “We hebben het cijfer 8,0 van GPR (GPR Advies, red.) ontvangen.”

De complexe technische installatie is qua ontwerp op te splitsen in twee blokken: de terreininstallaties met waterzuiveringen en de energieopwekking enerzijds en de gebouwgebonden installaties anderzijds. Het eerste gedeelte is door Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD) ontwikkeld, terwijl VolkerWessels en dochterbedrijven verantwoordelijk zijn voor de klimaattechniek in en om de gebouwen. Uiteraard is door beide partijen eendrachtig samengewerkt om de ontwerpfase om te zetten naar praktische oplossingen. Het Drentse drinkwaterbedrijf is al ruim tien jaar betrokken bij het verduurzamen van het Emmer dierenpark. Op de huidige nieuwbouwlocatie was al een klein deel van de dierentuin (onder andere het pinguïnverblijf) gevestigd. Die nieuwbouw werd in 2002 aangegrepen om het waterverbruik fors te verminderen. Jaarlijks kreeg de dierentuin een rekening voor de afname van 150.000 mdrinkwater dat vooral werd gebruikt voor het verversen van het water in de zwembassins voor de dieren. WMD ontwierp de ‘Waterfabriek’, een uitgebreide afvalwaterzuiveringsinstallatie, deels met beplanting, de ‘living machine’. Extra filters maakten een verregaande vorm van hergebruik van het afvalwater mogelijk en dankzij deze gesloten kringloop daalde het verbruik naar 30.000 kuub, herinnert Henk Brink van de WMD.

 

Gesloten kringloop

De grootschalige nieuwbouw grepen Wildlands en WMD-dochter Beta Water aan om het drinkwaterverbruik nog verder terug te dringen. “De kringloop is nu volledig.” Regenwater en terreinwater wordt in de nieuwe situatie opgevangen en in twee bassins van elk 8.000 mopgeslagen. Die buffer maakt het mogelijk om tijdens regenloze periodes toch over voldoende water te beschikken. De al bestaande Waterfabriek is voor de nieuwbouw uitgebreid om het waterverbruik nog verder te verminderen. Straks is nog zo’n 10.000 mdrinkwater nodig, verwacht Brink, voornamelijk in de keukens van de restaurants en de drinkwaterpunten voor bezoekers.

Om de Waterfabriek niet al te zwaar te belasten zijn er nog acht zogenoemde ‘dedicated zuiveringen’ geïnstalleerd. “Elke diersoort heeft een eigen belasting van het water.” Die lokale zuivering zuivert het water per bassins met trommelfilters om grove bestanddelen als mest en stro eruit te halen. Ze zuiveren het water met laag energieverbruik en ontlasten de eigenlijke zuivering in de Waterfabriek. Het was nog wel even zoeken naar de juiste vorm van grofzuivering, vertelt Brink.

 

Onder water

Nijlpaarden vervuilen het water meer dan de groene zeeschildpadden of pelsrobben. Nijlpaarden zijn zelfs de grootste vervuilers en de capaciteit van de dedicated zuivering is zelfs 2.000 mper uur, terwijl het nijlpaardenbassin maar 700 mwater bevat. “Elke 20 minuten zuiveren we het water, omdat de nijlpaarden ook goed onder water moeten kunnen zien.”

Ook het clusteren van bassins bleek onhaalbaar vanwege kruisbesmettingen of ongewenst dierengedrag. Het water van de ijsberen is bijvoorbeeld nog wel zo schoon dat het langs de bassins van de pinguïns kan stromen. “Maar dat kan niet want ze ruiken de ijsberen en schieten dan in de stress.” Het onzichtbaar wegwerken van die acht plaatselijke waterzuiveringen was een extra uitdading voor VolkerWessels. Ze mogen de uitgekiende themabeplanting en -bebouwing niet verstoren. “Een voorbeeld hiervan zijn de afdekplaten voor de waterpompputten. Ze worden volledig gethematiseerd in het rotswerk daar waar ze zichtbaar zijn voor het publiek.”

 

WKO met drinkwater

Om in de exploitatiefase CO₂-neutraal te worden is er een ingenieus WKO-systeem geïnstalleerd, naar ontwerp van WMD-dochter Equa. Niet met een warmte- en koudeopslag (WKO) met bodembronnen, maar door energie te halen uit drinkwater. Het gezuiverde grondwater heeft altijd een constante temperatuur van zo’n 10°C. Door de grote hoeveelheden is het niet erg dat warmtepompen hier een klein beetje energie uit onttrekken, en ’s zomers hier via de gebouwkoeling juist iets warmte toevoegen, mits dat vlakbij een drinkwaterpompstation of hoofddistributieleiding gebeurt.

Meestal staan de productiestations buiten stad of dorp en is het weinig zinvol om met warmtepompen de energie eruit te halen. In Emmen is de stad in de loop der tijd richting het drinkwaterstation gekropen en toevallig of niet, Wildlands is nu zelfs de buurman geworden. Een ideale situatie voor een WKO met drinkwater als bron. Het drinkwater vormt via een scheidingswisselaar nu de basis van een laagtemperatuurnet dat langs alle gebouwen van Wildlands stroomt.

Naast een laagtemperatuurnet van 10-12°C krijgt Wildlands ook nog een hoogtemperatuurnet van 80° dat wordt gevoed met warmte uit twee WKK’s van samen 1 MW. De warmte zorgt voor klimatisering van de grote en kleine kas en het overschot gaat naar het aangrenzende theater. De WKK draait op aardgas met groencertificaten. Bij de opwekking wordt bovendien eigen biomassa uit het dierenpark en de waterzuivering verwerkt. De WKK’s dekken het dagelijks elektra-verbruik grotendeels af. Zonnepanelen moeten de rest voor hun rekening nemen. Door deze energieoplossingen is het park in exploitatiefase CO2-neutraal.

Daar waar WMD verantwoordelijk is voor het ontwerp van de zuivering en energieopwekking, nam VolkerWessels het installatie-ontwerp in de gebouwen en hallen ter hand. In de meeste gebouwen staat een warmtepomp opgesteld die het laagtemperatuurnet als warmtebron gebruikt. Een uitzondering vormen de grote en kleine tropische kas, waar de ruimtetemperatuur eigenlijk te hoog bleek om met warmtepompen rendabel te kunnen klimatiseren. Het hoogtemperatuurleidingnet van de WKK’s is hier leidend voor de warmtevoorziening. Vier reusachtige luchtbehandelingkasten die aan weerszijde van de tropische hal staan opgesteld, blazen de lucht in.

De hoogtemperatuurinstallatie is door WMD zelfs dubbel uitgevoerd. Niet alleen zijn de twee WKK’s voorzien van een piekketel, ook is het ketelhuis zelf redundant dankzij opsplitsing in twee aparte stookruimtes, gescheiden door een brandwerende muur. Mocht één gedeelte in vlammen opgaan, dan blijft de warmtelevering overeind. Brink: “Ter bescherming van de kostbare beplanting.”

 

Wildlands Adventure Zoo Emmen opent op 25 maart 2016 officieel de poorten.

 

 

XL Installatiefeiten

 

Wildlands Adventure Zoo Emmen

 

Waterzuivering De Waterfabriek capaciteit 150 m/h

 

Aantal warmtepompen: 4

 

Ketelhuis tbv hoogtemperatuurnet

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels