nieuws

Aardgas in de energietransitie

energie

Ongeveer 96 procent van de woningen in Nederland wordt verwarmd met aardgas. Wat valt er te zeggen over toekomst van aardgas? Moeten verwarmingsinstallaties overschakelen van laag- naar hoogcalorisch gas? Is er een noodzaak tot een versnelde energietransitie?

Aardgas in de energietransitie

Nederland is al meer dan een halve eeuw zelfvoorzienend met het aardgasveld in Groningen. Aardbevingen in Groningen en de wens tot verduurzaming zetten de toekomst van aardgas in een heel ander perspectief. Onderzoeksinstituut TNO publiceerde in de vorm van een whitepaper zijn visie op de veranderende rol van aardgas in Nederland.

 

Aardgas als verwarmingsbron

“Aardgas draagt voor ongeveer 40 procent bij aan de Nederlandse energiebehoefte. Zo levert het 50 procent van de geproduceerde elektriciteit en in maar liefst 96 procent van alle huishoudens verwarming. Anders dan dat bij huishoudens het geval is, verbruiken elektriciteitscentrales en industrie vooral hoogcalorisch aardgas.”

 

Verwarming door elektriciteit

“In de Energieagenda, die in december 2016 verscheen, stelt het ministerie van Economische Zaken dat in 2050 alle elektriciteit duurzaam zal worden opgewekt. Verwarming van gebouwen gebeurt voornamelijk door aardwarmte en elektriciteit, bedrijven hebben dan hun productieprocessen aangepast, koken op aardgas is verleden tijd en er rijden vrijwel alleen nog maar elektrische auto’s in ons land.”

 

Aansluitplicht aardgas

“Om dit te realiseren zet het kabinet in op een drastische vermindering van het gebruik van aardgas door onder meer geen nieuwe gasinfrastructuur meer aan te laten leggen in nieuwbouwwijken en het vervangen van de aansluitplicht door een aansluitrecht op gasinfrastructuur voor verwarming.”

 

Wordt Nederland importafhankelijk?

Maar hoe snel gaat onder meer deze transitie naar gasvrije woningen en gebouwen? “Als gevolg van deze onzekerheid is de verwachting in de Nationale Energieverkenning 2016 (NEV) dat Nederland tussen 2030 en 2035 structureel importafhankelijk zal worden in een ander perspectief te staan. Dat moment kan zich later of juist veel eerder voordoen.”

 

Laagcalorisch en hoogcalorisch

Meer factoren spelen daarin mee. “Het hangt af van de aardgasproductie in Groningen en de overige kleine velden, de ontwikkelingen in de vraag naar laagcalorisch (huishoudens, kleine bedrijven, glastuinbouw) en hoogcalorisch gas (industrie, elektriciteitscentrales). In het geval dat kleine bedrijven, de glastuinbouw en de huishoudelijke sector tijdens de energietransitie laagcalorisch gas blijven gebruiken, is een eventueel tekort aan laagcalorisch Groningengas te compenseren door bijmenging van stikstof in hoogcalorisch gas, waardoor het op Groningengas kwaliteit wordt gebracht.“

Opties voor de toekomst

“Als de vraag naar laagcalorisch aardgas de komende jaren niet afneemt (nu ongeveer 20 bcm jaar) (Billion cubic metres of natural gas, red.) treedt importafhankelijkheid al vóór 2022 op. Laagcalorisch aardgas kan niet worden geïmporteerd: de internationale markt biedt alleen hoogcalorisch aardgas aan. Hierdoor heeft Nederland voor de inzet van aardgas in de toekomst twee opties.”

 

Omzetten ketels naar hoogcalorisch

“Enerzijds is de keuze voor het omzetten van alle huishoudelijke installaties – zoals cv-ketels, gasfornuizen en geisers – naar hoogcalorisch gas. Anderzijds is er de mogelijkheid om nieuwe stikstoffabrieken te bouwen voor de productie van pseudo-Groningen gas. Beide opties zijn kostbaar en vergen een duidelijk energiebeleid.”

 

Stookseizoen verwarming

“Anders dan bij hoogcalorisch aardgas kampt de markt voor laagcalorisch gas met sterke seizoensvariaties. Maar liefst 96% van de Nederlandse huishoudens gebruikt laagcalorisch aardgas voor verwarming, warm water en koken, waarbij het gebruik in de maanden oktober t/m maart drie keer hoger is dan in de maanden maart t/m september.”

Flexibiliteit

“In de jaren voor de aardbeving in Huizinge in 2012 produceerde het Groningenveld zo’n 10 bcm aardgas in het zomer-halfjaar (april t/m september) en 30 bcm in het winter-halfjaar (oktober t/m maart). Dat betekent een jaarlijkse flexibiliteit van 20±10 bcm. Deze flexibiliteit is in 2016 bij ministerieel besluit verdwenen: het Groningenveld produceert nu met een vlak profiel van 21,6 bcm per jaar.

 

5 miljard Tesla Powerwall units

“Om de circa 10 bcm aan flexibiliteit te behouden, heeft de NAM uitbreidingen gerealiseerd voor de gasopslagen Norg (naar 7,4 bcm laagcalorisch gas) en Grijpskerk (naar 2,5 bcm hoogcalorisch gas). We moeten ons hierbij realiseren dat de 7 bcm opslagcapaciteit aan laagcalorisch gas in Norg gelijk is aan 68.4 TWh of aan 5 miljard 14 KWh Tesla Powerwall units.”

Aardgasvraag en duurzaamheidsdoelen

“Mochten de reductie van aardgasvraag en de duurzaamheidsdoelen op korte termijn niet haalbaar zijn dan zal de leveringszekerheid moeten worden gewaarborgd door import uit de internationale aardgasmarkt (LNG, gas via pijpleidingen uit Rusland en Noorwegen).”

 

Ketels ombouwen

“Andere mogelijkheden zijn gebruik maken van ondergrondse gasopslagen zoals in Norg en herontwikkeling van uitgeproduceerde gasvelden in Nederland als kleine opslagen. Voor de langere termijn is de keuze voor het op grotere schaal aanmaken van pseudo-Groningen gas onvermijdelijk of zullen we de ketelinstallaties van huishoudens en kleine bedrijven moeten ombouwen naar hoogcalorisch aardgas.”

Noodzaak versnelde energietransitie

“Los van de hoeveelheid tijd en geld dat dit alles kost, lijkt er politiek weinig draagvlak voor dergelijke investeringen en ligt de nadruk juist op de noodzaak van een versnelde energietransitie. Om er voor te zorgen dat de energietransitie zo probleemloos mogelijk verloopt, is het essentieel dat het flexibiliteitsvraagstuk vroegtijdig wordt aangekaart en adequaat wordt opgelost met een heldere verdeling van verantwoordelijkheden als resultaat.”

 

De volledige whitepaper: Van exporteur naar importeur, de verander(en)de rol van aardgas in Nederland: TNO-2017-exporteur

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels