artikel

BENG-eisen: installateurs kunnen het verschil maken

energie

Op 1 januari 2020 wordt de EPC vervangen door BENG: een set van drie eisen voor (bijna) energieneutrale gebouwen. De concept-geadviseerde eisen zijn eind vorig jaar bekendgemaakt. Wat deze eisen precies betekenen voor de nieuwbouw van woningen, dringt meer en meer door tot alle partijen in de bouw. Juist installatiebedrijven kunnen het verschil maken.

BENG-eisen: installateurs kunnen het verschil maken

Tekst: Henk Bouwmeester

BENG staat voor ‘bijna energieneutraal gebouw’ en is een stelsel van energieprestatie-eisen dat op 1 januari 2020 in de plaats komt van de huidige EPC. Vanaf die datum moeten bouwpartijen bij de aanvraag van een Omgevingsvergunning een berekening meesturen waaruit blijkt dat het gebouwontwerp aan BENG voldoet. BENG geldt voor alle gebouwen.

 

BENG-eisen voor woningen

De concept-geadviseerde BENG-eisen voor woningen zijn als volgt:

BENG 1 BENG 2 BENG 3
Energiebehoefte Primair (fossiel) energiegebruik Aandeel hernieuwbare energie
Woongebouw ≤ 70 kWh/m2.jr ≤ 50 kWh/m2.jr ≥ 40%
Grondgebonden woning ≤ 70 kWh/m2.jr ≤ 30 kWh/m2.jr ≥ 50%
Woning waarbij de verhouding tussen verliesoppervlak (Als) en gebruiksoppervlak (Ag) groter is dan 2,2 ≤ 70 + 50 * (Als/Ag – 2,2) kWh/m2.jr

 

Gebouwgebonden functies

BENG heeft betrekking op gebouwgebonden functies. Bij woningen zijn dat energie voor verwarming en koeling, tapwaterverwarming en hulpenergie voor installaties (pompen en ventilatoren). Energie voor verlichting en huishoudelijke apparaten telt niet mee. Een woning moet gelijktijdig aan alle drie de eisen voldoen.

 

NTA 8800

De berekening voor BENG moet worden gemaakt op basis van de bepalingsmethode NTA 8800 (Nederlandse technische afspraak). Het duurt nog even voor bouwpartijen daarmee aan de slag kunnen. Ten eerste zijn nog niet alle losse eindjes afgehecht. Ten tweede is de methode niet toegankelijk voor gebruik in de praktijk. Het is een boekwerk van bijna 950 pagina’s waarin alle energiestromen in gebouwen in formules zijn gegoten.

 

Rekensoftware voor NTA 8800

Voor de liefhebbers is het document gratis te downloaden in de NEN-shop, maar wie er in de praktijk mee aan de slag wil, moet wachten tot de software klaar (en gevalideerd) is waarin de NTA 8800 is vertaald in een format waar de gegevens van gebouwen kunnen worden ingevoerd. Naar verwachting is die software in oktober 2019 beschikbaar. En pas dan kunnen de BENG-indicatoren goed worden berekend. Tot die tijd is iedere berekening monnikenwerk en de uitkomst onnauwkeurig.

 

Oververhitting voorkomen

Een tweede element waar bouwpartijen nog even op moeten wachten, is de grenswaarde voor temperatuuroverschrijding (TOjul). Deze grenswaarde wordt in het Bouwbesluit aangegeven. De ‘strafkorting’ bij kans op oververhitting, zoals die in de eerste BENG-versie stond, is namelijk geschrapt. De nieuwe BENG stimuleert bouwpartijen dus niet meer om de kans op oververhitting te verkleinen. Zomercomfort wordt daarom apart in het Bouwbesluit geregeld door een limiet te stellen aan temperatuuroverschrijding in de maatgevende maand juli. Deze aparte grenswaarde zal bouwpartijen straks dwingen om adequate comfortmaatregelen te treffen zoals koeling en/of mechanische buitenzonwering, ook al tellen deze negatief door in de prestatie voor BENG 2.

 

Afwachten of anticiperen?

Wat moeten bouwpartijen doen voor BENG op 1 januari 2020 wettelijk van kracht wordt? Afwachten of anticiperen? Wat je nu al kunt doen is goed kijken aan welke knoppen je kunt draaien om BENG onder controle te krijgen. Waar wringt het? Waar is het kritisch? Nieman RI heeft in opdracht van het Lente-akkoord begin dit jaar twaalf praktijkprojecten met de NTA 8800 doorgerekend. Met alle voorbehouden die daarbij gemaakt moeten worden, geeft de studie een beeld van de consequenties van de nieuwe BENG-eisen.

 

BENG 1 is niet zo lastig

BENG 1 geeft de energiebehoefte van een gebouw weer. Bepalende factoren zijn de isolatiewaarde van de schil, de grootte en oriëntatie van transparante delen, de geometrie van het gebouw, de luchtdichtheid en het accumulerende vermogen van de bouwmassa.

Uit berekeningen blijkt dat de BENG 1 eis van maximaal 70 kWh/m2.jr BENG 1 in de meeste gevallen niet meer zo lastig is. Woningen die nu voldoen aan een EPC van 0,4 zullen straks in het algemeen ook voldoen aan BENG 1. Zeker bij tussenwoningen is er geen vuiltje aan de lucht. Woningen met een ongunstige verhouding tussen verliesoppervlak (Als) en gebruiksoppervlak (Ag) zoals vrijstaande woningen of ‘tiny houses’ worden gecompenseerd met een extra budget in BENG 1.

Kantje-boord wordt het met woningen met een verhouding tussen verliesoppervlak en gebruiksoppervlak rond de 2,2. Ook woningen met zeer lichte houtskeletbouw of staalframebouw zijn kritisch. Dan zijn extra schilmaatregelen zoals wat meer thermische isolatie, drievoudig glas of extra luchtdicht bouwen nodig om aan de eis te voldoen.

 

BENG 2 is vaak maatgevend

BENG 2 is de hoeveelheid niet-hernieuwbare energie die een woning jaarlijks gebruikt voor verwarming, koeling, ventilatie en warm tapwater. Systeemverliezen (zoals leidingverliezen bij verwarming), hulpenergie (zoals pompen en ventilatoren) en het rendement van opwekkers (zoals elektriciteitsopwekking) wordt meegenomen.

Het blijkt dat BENG 2 in veel meer situaties maatgevend is (vaak in combinatie met BENG 3). En juist daar zijn vooral ook installateurs aan zet. Er is veel winst te behalen door te kiezen voor installaties met een hoog omzettingsrendement zoals lagetemperatuurverwarming (LTV) met een warmtepomp, een ventilatiesysteem met warmteterugwinning en een douche-wtw. Ook goede regelingen, zoals CO2-sturing voor ventilatie reduceert BENG 2, net als de kwaliteit waarmee een installatie wordt aangelegd (denk aan leidinglengte) en ingeregeld (zoals een warmtepomp).

 

BENG 3 is sluitpost

BENG 3 is de hoeveelheid hernieuwbare energie als deel van het totale energiegebruik. Daarbij gaat het met name om omgevingswarmte (warmtepomp), zonne-energie (zonnecollectoren en -panelen) en het hernieuwbare deel van externe warmtelevering. Als BENG 3 groter is, is BENG 2 doorgaans kleiner. Vaak kunnen pv-panelen daardoor als handige sluitpost worden gezien om het plaatje rond te rekenen. Een paar panelen extra vergroten het aandeel hernieuwbaar in BENG 3 en brengen tegelijkertijd het fossiel energiegebruik in BENG 2 omlaag.

De term ‘sluitpost’ is hier overigens positief bedoeld: het is slim om de woning zo te ontwerpen dat deze met zo weinig mogelijk pv-panelen al aan BENG voldoet. In een woongebouw ligt dat anders. Daar is per appartement vaak weinig dakvlak beschikbaar voor pv-panelen. Zeker in hoogbouw. Dan zijn een warmtepomp (omgevingswarmte) of een warmtenet met een flink deel hernieuwbare warmte welhaast een must om aan BENG te voldoen.

 

BENG is de bezemwagen

Het is altijd belangrijk om te beseffen dat BENG de bezemwagen is. Woningen die slechter presteren dan de wettelijke eisen, mogen straks niet worden gebouwd. Bouwpartijen die beter dan BENG scoren, kunnen zich in dit opzicht misschien onderscheiden van anderen. Het is ook altijd belangrijk te beseffen dat BENG slechts de uitkomst is van een berekening. Het zegt weinig over het feitelijke energiegebruik van een woning. Zodra de bewoners erin trekken, vertonen zij hun eigen gebruikspatroon en kunnen de rekensommen grotendeels overboord.

 

BENG-eisen onder voorbehoud

De gepubliceerde BENG-eisen zijn nog steeds concept-geadviseerde eisen. De rekenmeesters van het ministerie houden nog twee slagen om de arm. Eerst worden er nog publieke reacties ingewonnen.  onder andere via een internetconsultatie die liep tot 2 maart 2019. De reacties kunnen aanleiding geven tot bijstellingen.

Vervolgens is het de bedoeling dat de minister in het tweede kwartaal van dit jaar de definitieve BENG-eisen aanbiedt aan de Tweede Kamer. En dan kan in principe alles nog veranderen. Het is de bedoeling dat de noodzakelijke software in het najaar van 2019 beschikbaar is en dat BENG dan op 1 januari 2020 wettelijk van kracht wordt. Dat is op z’n zachtst gezegd een strakke planning. Dus alles is nog onder voorbehoud.

 

Reageer op dit artikel